Leivadi
Εγγραφή Συχνές Ερωτήσεις Λίστα Μελών Ημερολόγιο Casino Αναζήτηση Σημερινά Μηνύματα Σημείωσε τα forums ως διαβασμένα
Οικονομικά Θέματα Θέματα ελληνικής και διεθνούς οικονομίας

Επιστροφή   InOut > Κοινωνικά και Πολιτικά Θέματα > Οικονομικά Θέματα
Find All Thanked Posts
Απάντηση στο θέμα
 
Εργαλεία Θεμάτων Τρόποι εμφάνισης
Παλιά 11-07-10, 12:07   #1
Vendetta
Vip Person




 
Το avatar του χρήστη Vendetta
 
Εγγραφή: 05-05-2010
Περιοχή: Απέναντι απο τις ακτές της Τουρκίας
Μηνύματα: 7.302
Thanks: 2.577
Thanked 5.329 Times in 2.730 Posts
«Αν η Ελλάδα χρεοκοπήσει»

«Αν η Ελλάδα χρεοκοπήσει»- Ενα ακραίο ενδεχόμενο που θα μπορούσε να προκαλέσει τεκτονικά ρήγματα στην οικονομία όλης της Ευρώπης

Εφιαλτικό σενάριο για την ευρωζώνη

Το τέλος της ΟΝΕ, η επιστροφή στα εθνικά νομίσματα και το ντόμινο της καταστροφής


Εφιαλτικές όχι μόνο για την Ελλάδα και την ευρωζώνη αλλά και για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας θα είναι οι επιπτώσεις από μια ενδεχόμενη χρεοκοπία της χώρας μας, που θα σημάνει και την έξοδό της από το ευρώ. Υφεση, κατακόρυφη πτώση της κατανάλωσης, άνοδος του πληθωρισμού και αύξηση της ανεργίας είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου οικονομικού περιβάλλοντος που θα διαμορφωθεί. Πρόκειται για τρομακτικά σενάρια που περιγράφονται σε έρευνα της ΙΝG, η οποία προσπαθεί να σκιαγραφήσει το νέο τοπίο που θα σημάνει για την Ευρώπη η ελεγχόμενη πτώχευση της Ελλάδας ή η διάλυση της ευρωζώνης και η επιστροφή στα εθνικά νομίσματα. Οι συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης προκύπτουν από ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο που δημιουργείται για πρώτη φορά με στόχο την προσομοίωση του τέλους της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης.

Σε αποκλειστικές δηλώσεις του στο «Βήμα» ο επικεφαλής οικονομολόγος της ολλανδικής τράπεζας κ. Μark Cliffe, ο οποίος επιμελήθηκε της σχετικής έρευνας, επεσήμανε ότι οι προκλήσεις για την ελληνική οικονομία παραμένουν μεγάλες, προσθέτοντας ότι η εφαρμογή επώδυνων μέτρων για τη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών αποτελεί μονόδρομο.
«Χρειάζεται πολιτική βούληση για να γίνουν οι απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις» «οικονομική βαρυχειμωνιά» για μεγάλο διάστημα, όχι μόνο την Ελλάδα αλλά μια ολόκληρη ήπειρο.

Συγκεκριμένα, η πτώση του ΑΕΠ τον πρώτο χρόνο της νέας πραγματικότητας εκτιμάται ότι θα κυμανθεί από 5% στη Γερμανία ως 9% στη χώρα μας, ενώ η υποτίμηση για τα εθνικά νομίσματα σε σχέση είτε με το ευρώ είτε με το νέο γερμανικό φράγκο θα ξεπεράσει το



50%. «Οι διακυμάνσεις που παρουσίασαν οι αγορές μετά την κατάρρευση της αμερικανικήςεπενδυτικής τράπεζας Lehman Βrothers το 2008 θα φαίνονται ανώδυνες μπροστά σε αυτά που θα επακολουθήσουν» αναφέρει ο κ. Cliffe. Η πτώχευση της Ελλάδας θα οδηγήσει σε διψήφια ποσοστό τον πληθωρισμό σε Ισπανία και Πορτογαλία, σε αντίθεση με τις μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης, οι οποίες θα υποστούν ένα αποπληθωριστικό σοκ, το οποίο είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε νέα ύφεση τόσο τις ΗΠΑ όσο και τη Βρετανία. Παράλληλα, το μοντέλο δείχνει ότι οι τιμές μετοχών και ακινήτων οδηγούνται βίαια σε χαμηλότερα επίπεδα, αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να εκπονήσουν νέα πακέτα διάσωσης για τον τραπεζικό κλάδο, ο οποίος θα πληγεί από ένα νέο κύμα ανόδου των επισφαλειών. Για την ελληνική κτηματαγορά αναμένεται πραγματικό κραχ, με τις τιμές να υποχωρούν μέσα σε μία διετία σε ποσοστό μεγαλύτερο του 30%.

Σύμφωνα με τον κ. Cliffe τα αποτελέσματα της μελέτης μπορούν να αποτελέσουν τροφή σε όσους θεωρούν ορθή πολιτική επιλογή την έξοδο μιας οικονομίας από το ευρώ. Αν συμβεί αυτό, η ΙΝG εκτιμά ότι η ύφεση θεωρείται δεδομένη, με τη συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 4%




στη Γερμανία, 9% στην Ελλάδα, 3% στη Βρετανία και 5% στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Την ίδια στιγμή η πτώση των ρυθμών ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα, σε συνδυασμό με την ανατίμηση του δολαρίου σε σχέση με τα υπόλοιπα βασικά νομίσματα, θα οδηγήσει μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα σε αρνητικά επίπεδα και τον ρυθμό μεταβολής του αμερικανικού ΑΕΠ.

Ο κ. Cliffe απαντά και στους οικονομολόγους που εκτιμούν ότι η προσωρινή επαναφορά των τοπικών νομισμάτων για ορισμένες αδύναμες χώρες όπως η Ελλάδα θα είχε σημαντικά οφέλη που θα τις βοηθούσε να ξοφλήσουν τα χρέη τους.
«Αν η Ελλάδα έφευγε από το ευρώ, η υποτίμηση του νομίσματός της όχι μόνο δεν θα συνέβαλλε στη βελτίωση των δημοσιονομικών προβλημάτων αλλά θα οδηγούσε σε επιδείνωση των σχετικών δεικτών, όπως το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ» τονίζει ο οικονομολόγος της ΙΝG. Επιπλέον, δεν υιοθετεί την άποψη ότι θα υπάρξει βελτίωση της ανταγωνιστικότητας από τη νομισματική υποτίμηση. Συγκεκριμένα, εκτιμά ότι μπορεί οι εξαγωγές προς τον υπόλοιπο κόσμο να αυξηθούν, ωστόσο σημειώνει ότι δεν θα μπορέσει να αντισταθμιστεί από αυτές η σημαντική υποχώρηση της εγχώριας ζήτησης.

Τέλος, στη μελέτη εξετάζεται και το σενάριο εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη και η διατήρηση του ευρώ στα υπόλοιπα κράτη-μέλη της. Σε μια τέτοια περίπτωση οι επιπτώσεις για τις υπόλοιπες χώρες θα είναι μικρότερες. Ωστόσο θα προκληθεί η υποτίμηση της νέας δραχμής σε σχέση με το ευρώ, η οποία υπολογίζεται από το μοντέλο της ΙΝG στο-80%. Το σενάριο αυτό θα σημάνει το άμεσο «λουκέτο» για χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις που διαθέτουν στην εγχώρια αγορά εισαγόμενα προϊόντα, καθώς τα κόστη αγοράς τους θα καταστούν απαγορευτικά. Από την άλλη, σε διεθνές επίπεδο πλήγμα θα δεχόταν η εμπιστοσύνη στις αγορές, με την ισοτιμία ευρώ- δολαρίου να υποχωρεί ως και το ιστορικό χαμηλό του 0,85 από περίπου 1,25 σήμερα.

www.tovima.gr

Vendetta is offline   Απάντηση με παράθεση Share on facebook
Παλιά 11-07-10, 12:29   #2
antonis68
Top Member




 
Το avatar του χρήστη antonis68
 
Εγγραφή: 06-04-2007
Περιοχή: σπίτι μου
Μηνύματα: 4.235
Thanks: 2.610
Thanked 3.549 Times in 1.672 Posts
η μόνη παράμετρος που δεν εξετάζεται από το σενάριο αυτό βέβαια , είναι τι θα συμβεί αν η Ελλάδα φύγει αυτοβούλως από το ευρώ , αρνηθεί να πληρώσει τα χρέη της και προχωρήσει σε ουσιαστικά σοσιαλιστική πολιτική αναδιάρθρωση με εκτεταμένες εθνικοποιήσεις τραπεζών και στρατηγικών βιομηχανιών κι ακόμη δραστικό έλεγχο της κυκλοφορίας ( δηλ. της ασυδοσίας ) του κεφαλαίου εντός των ορίων της ....

Γιατί άραγε διαφεύγει μια τέτοια σεναριακή εκδοχή από τον καθόλα ευφάνταστο κ. Μark Cliffe ?????????
antonis68 is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following 3 Users Say Thank You to antonis68 For This Useful Post:
evantigger (11-07-10), Petroula (11-07-10), Vendetta (11-07-10)
Παλιά 11-07-10, 12:34   #3
Petroula
Vip Person




 
Το avatar του χρήστη Petroula
 
Εγγραφή: 18-11-2007
Περιοχή: crete
Ηλικία: 46
Μηνύματα: 2.279
Thanks: 3.745
Thanked 2.037 Times in 920 Posts
Επειδή δεν ανήκει στη σφαίρα της πολιτκής φαντασίας....
Petroula is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following User Says Thank You to Petroula For This Useful Post:
Albertclit (16-01-15)
Παλιά 11-07-10, 13:07   #4
anetos
Advanced Member


 
Το avatar του χρήστη anetos
 
Εγγραφή: 09-07-2010
Περιοχή: Ελλάδα
Μηνύματα: 184
Thanks: 64
Thanked 36 Times in 27 Posts
Παράθεση:
Αρχικό μήνυμα απο antonis68 Εμφάνιση μηνυμάτων
η μόνη παράμετρος που δεν εξετάζεται από το σενάριο αυτό βέβαια , είναι τι θα συμβεί αν η Ελλάδα φύγει αυτοβούλως από το ευρώ , αρνηθεί να πληρώσει τα χρέη της και προχωρήσει σε ουσιαστικά σοσιαλιστική πολιτική αναδιάρθρωση με εκτεταμένες εθνικοποιήσεις τραπεζών και στρατηγικών βιομηχανιών κι ακόμη δραστικό έλεγχο της κυκλοφορίας ( δηλ. της ασυδοσίας ) του κεφαλαίου εντός των ορίων της ....

Γιατί άραγε διαφεύγει μια τέτοια σεναριακή εκδοχή από τον καθόλα ευφάνταστο κ. Μark Cliffe ?????????
Αν το σενάριο του Μark Cliffe φαντάζει εφιαλτικό το δικό σου το σενάριο υπολογίζω να είναι η απόλυτη καταστροφή.
Μια χώρα που δεν πληρώνει μισθούς και συντάξεις ή τις πληρώνει σε τυπωμένες δραχμές χωρίς αντίκρισμα.
Μια χώρα που δε μπορεί να προμηθευτεί καύσιμα γιατί κανείς δεν θα δέχεται τις χρεοκοπημένες δραχμές σαν νόμισμα για την πληρωμή τους, καθώς για τον ίδιο λόγο δεν θα μπορεί να προμηθευτεί τίποτε εισαγόμενο. Μιας και ως χώρα δεν παράγουμε τίποτα, στην αγορά δεν θα υπάρχει τίποτα σαν την κατοχή ένα πράγμα.
Βεβαίως θα έχουμε στις τσέπες μας εκατομμύρια πληθωριστικές δραχμές οι οποίες δεν θα κάνουν ούτε για κωλόχαρτο μιας και τα χαρτονομίσματα είναι ακατάλληλα για χαρτί τέτοιας χρήσης.
Όσο για την σοσιαλιστική εκδοχή αν ακόμη υποθέσουμε ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα ήταν επιτυχές , πράγμα που δεν έχει συμβεί πουθενά και ποτέ στο κόσμο , αλλά ας υποθέσουμε ότι εμείς σαν οι εξυπνότεροι του κόσμου το καταφέρναμε , θα έπρεπε να περιμένουμε νηστικοί και σε απόλυτη ένδεια τουλάχιστον για 3-4 χρόνια μέχρι να αρχίσει να αποδίδει το σοσιαλιστικό πείραμα και υπό την προϋπόθεση ότι οι δανειστές μας θα μας πουν "ε καλά ρε παιδιά αφού δεν έχετε δεν πειράζει μην μας πληρώνετε .
Αν βέβαια σε αυτό το διάστημα έμενε κανένας Έλληνας ζωντανός για να δει το αποτέλεσμα.
Δεν είναι απαραίτητα κακό το σοσιαλιστικό πείραμα αλλά όχι σε περίοδο οικονομικής κρίσης, όχι σε περίοδο απόλυτης ένδειας.
anetos is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following 2 Users Say Thank You to anetos For This Useful Post:
Albertclit (16-01-15), evantigger (11-07-10)
Παλιά 11-07-10, 18:45   #5
gerasimos83
Top Member




 
Το avatar του χρήστη gerasimos83
 
Εγγραφή: 26-02-2007
Περιοχή: ευρωπη
Μηνύματα: 3.586
Thanks: 279
Thanked 1.234 Times in 784 Posts
αν τα σεναρια του Κλιφ ειναι ευφανταστα τα περι σοσιαλιστικου παραδεισου ειναι σκετη παρανοια.
__________________
every man for himself και ουλοι για τα φραγκα
gerasimos83 is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following 4 Users Say Thank You to gerasimos83 For This Useful Post:
Albertclit (14-01-15), Darmowaeunink (05-08-15), evantigger (11-07-10), Petroula (11-07-10)
Παλιά 12-07-10, 14:10   #6
antonis68
Top Member




 
Το avatar του χρήστη antonis68
 
Εγγραφή: 06-04-2007
Περιοχή: σπίτι μου
Μηνύματα: 4.235
Thanks: 2.610
Thanked 3.549 Times in 1.672 Posts
καλώς σύντροφοι !! Αφού το σοσιαλιστικό σενάριο σας φαντάζει περίπου ως τον Αρμαγεδώνα μπορείτε πάντα να περιμένετε το πασοκικό θαύμα που θα ανατάξει τα πεπρωμένα της χώρας .... ήδη ξετυλίγεται ανάγλυφο μπροστά μας για τους πιο διορατικούς ... κι έχει πολύ μέλλον ... για εσάς κι όλους εμάς επίσης βέβαια , αγνοώ ποιο ακριβώς είναι το μέλλον μας ....

εγώ πάντως , θα περιοριστώ απλώς να σας καταθέσω μια ακόμη άποψη σχετική , του φίλου και συμφοιτητή μου Θανάση Μποχώτη ... έχει νομίζω κι αυτή το ενδιαφέρον της ...



ΕΝΘΕΜΑΤΑ

4 Απριλίου 2010

Στάση πληρωμών-έξοδος από την ευρωζώνη: φόβητρο ή αρχή διεξόδου από την κρίση;

Κατηγορίες: Χωρίς κατηγορία — enthemata @ 8:55 πμ

του Θανάση Μποχώτη
Τελευταία δημοσιεύθηκαν στην Αυγή και την Ελευθεροτυπία προτάσεις του Τ. Φωτόπουλου και του Δ. Καζάκη για τη διέξοδο της Ελλάδας από την οικονομική κρίση·[1] προτάσεις πρακτικές, που η αποδοχή τους από έναν έστω από τους κύριους πολιτικούς φορείς της αριστεράς θα εξασφάλιζε, σε μεγάλο βαθμό, ότι οι κοινωνικοί αγώνες του επόμενου διαστήματος θα είχαν πραγματική προοπτική και δεν θα διεξάγονταν υπό συνθήκες φόβου, απογοήτευσης και παραίτησης.

Κατά τους προηγούμενους μήνες η ελληνική κοινωνία βομβαρδίστηκε από μια προπαγάνδα που συνοψίστηκε στο εκβιαστικό δίλημμα «σκληρά μέτρα ή χρεοκοπία». Στο σύνθημα αυτό, που προϋπέθετε ότι το κύριο πρόβλημα της χώρας ήταν δημοσιονομικό, η Αριστερά απαντούσε –όχι σωστά– ότι «η χώρα δεν πρόκειται να χρεοκοπήσει» και –σωστά– πως το πρόβλημά της ήταν κυρίως αναπτυξιακό. Το πρώτο σκέλος αυτής της απάντησης, που υπονοούσε ότι η απειλή της χρεοκοπίας ήταν «ένα κόλπο της κυβέρνησης και των αγορών για να επιβάλουν την αντιλαϊκή πολιτική τους», διαψεύδεται από τα στοιχεία που παρέθεσε ο Δ. Καζάκης, τα οποία δεν αμφισβήτησε ο δημόσιος διάλογος που ακολούθησε. Μπορεί εδώ να επαναληφθεί ενδεικτικά ότι μόνο το 2009 δαπανήθηκαν για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους τοκοχρεωλύσια άνω των 41 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 47% του συνόλου των δημοσίων δαπανών και στο 17% του ΑΕΠ της χώρας· την ίδια στιγμή τα δημόσια έσοδα ξεπέρασαν οριακά τα 59 δισ. ευρώ. Εξάλλου, η προαναφερόμενη αντίληψη της Αριστεράς για την απειλή της χρεοκοπίας ως κόλπο, δεν μπορεί να διασκορπίσει τον φόβο των μισθωτών εργαζομένων, ούτε να δώσει ελπίδα στον αγώνα τους ενάντια στα αντικοινωνικά μέτρα της κυβέρνησης και της ευρωπαϊκής επιτήρησης. Όταν ο πρωθυπουργός λέει στον μισθωτό του δημοσίου ότι αν δεν δεχθεί την περικοπή δυο ή και τριών μισθών, τότε το κράτος θα χρεοκοπήσει (ακολούθως δεν θα μπορεί να δανειστεί) και επομένως δεν θα μπορεί να του πληρώσει κανένα μισθό, τότε η Αριστερά δεν ακούγεται πειστική απέναντι στον ίδιο μισθωτό όταν του λέει: «Μην ανησυχείς, η Ελλάδα δεν πρόκειται να χρεοκοπήσει».
Επίσης η –ορθή καθεαυτήν– έκκληση της Αριστεράς και μεγάλου μέρους της κοινωνίας (που συνιστά και το δημοσιονομικό τους αντεπιχείρημα απέναντι σε όσους υποστηρίζουν τα σκληρά μέτρα ως μονόδρομο) να αυξηθεί η φορολογία των ανωνύμων εταιρειών, να χτυπηθεί η φοροδιαφυγή και η ασφαλιστική εισφοροδιαφυγή, δεν μπορεί να γίνει πολιτικά πιεστική απέναντι στην κυβέρνηση και στους κοινωνικούς συμμάχους της, όσο αυτοί εξασφαλίζουν την πρόσβαση σε εξωτερικό δανεισμό. Πραγματικά, το ογκώδες εξωτερικό δημόσιο χρέος εξυπηρετεί την παρασιτική και εξωφρενική κερδοφορία μεγάλων μερίδων κεφαλαιούχων της Ελλάδας με επίκεντρό τους τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ωστόσο, δεν ενισχύει μόνο την οικονομική τους θέση, αλλά και την κοινωνική τους εξουσία και την πολιτική τους επιρροή. Ακόμη, η πολιτική εξουσία μαθαίνει να επωφελείται και να εξαρτάται όλο και περισσότερο από τον διαρκή εξωτερικό δανεισμό για τη συνέχιση της λειτουργίας της, ενώ ταυτόχρονα γίνεται όλο και πιο ανεξάρτητη από τους Έλληνες πολίτες και ψηφοφόρους της, έτσι ώστε δεν δίνει και μεγάλη σημασία στις αντιδράσεις τους. (Ας προστεθεί ακόμη εδώ ότι πάγια επιδίωξη της Γερμανίας στην πορεία προς την εισαγωγή του ευρώ και προς τον καθορισμό του καθεστώτος του, δηλαδή του Συμφώνου Σταθερότητας, ήταν όχι μόνο μια πολύ σταθερή δέσμευση σε ζητήματα δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά και ειδικότερα η τήρησή της στη βάση των νεοφιλελεύθερων κανόνων: λιγότερες δημόσιες δαπάνες, χαμηλότεροι φόροι). Αντίθετα, η άμεση στάση πληρωμών της χώρας, η οποία συνδέεται αναπόσπαστα με μια μελλοντική αναδιαπραγμάτευση του εξωτερικού δημόσιου χρέους, θα επιφέρει ανακούφιση στην παραγωγική βάση της και θα κάνει πολιτικά πολύ πιεστική την πρόταση φορολόγησης του κεφαλαίου.
Οι προπαγανδιστές των μέτρων λιτότητας ισχυρίζονται πως οι Έλληνες πρέπει να πάψουν πια να ζουν με δανεικά, να σταματήσουν να έχουν ένα βιοτικό επίπεδο που βρίσκεται πάνω από τις δυνατότητες και την παραγωγικότητά τους. Όμως οι ισχυρισμοί αυτοί έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το γεγονός ότι τα μέτρα της κυβέρνησης και των ευρωπαίων επιτηρητών δεν έχουν στόχο να αποτρέψουν τη χρεοκοπία, αλλά να δώσουν μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παράταση ζωής στην πολιτική που οδήγησε στην κρίση και οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη χρεοκοπία. Διαμέσου της απρόσκοπτης αποπληρωμής των ξένων δανειστών της Ελλάδας επιχειρούν να εξακολουθήσουν, όσο μπορούν, την «πλασματική (κυρίως δανειακή) επέκταση της εσωτερικής ζήτησης» (Δ. Καζάκης). Και η άλλη όψη αυτής της πολιτικής είναι η συσταλτική και βίαιη επίθεση στο εισόδημα, την ασφάλεια και τα δικαιώματα της μισθωτής εργασίας. Μάλιστα, η ασφυκτική συμπίεση της μισθωτής εργασίας συνοδεύεται από σχέδια κυβερνητικών και τραπεζιτικών κύκλων της χώρας για ρευστοποίηση ή εκμετάλλευση και των τελευταίων κοινών κτημάτων που της έχουν απομείνει, όπως των ακινήτων της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου, για την περαιτέρω χρηματοδότηση του εξωτερικού δανεισμού.

Μονομερής παύση των πληρωμών: αναγκαία και επιθυμητή

Τα πρόσφατα μέτρα λιτότητας αποκάλυψαν με τον πιο σαφή τρόπο τον (αντι)κοινωνικό χαρακτήρα αυτής της πολιτικής, η οποία έχει ως ακρογωνιαίο λίθο της τη διαιώνιση της εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους. Επομένως, η άμεση διάρρηξη του φαύλου κύκλου του δανεισμού με τη μονομερή παύση πληρωμών από την Ελλάδα, δεν είναι μόνο αναγκαία αλλά και επιθυμητή· μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιηθεί, αντίστροφα, ενάντια σε όσους ως τώρα επωφελούνταν από αυτό τον φαύλο κύκλο σε βάρος της μισθωτής εργασίας και μεγάλων τμημάτων των λαϊκών τάξεων. Επίσης, αν η στάση πληρωμών δεν υλοποιηθεί άμεσα, η χρεοκοπία θα έρθει αργότερα, όταν θα συμφέρει τις αγορές και την Ευρωπαϊκή Ένωση ή το ΔΝΤ, ενώ οι μισθωτοί εργαζόμενοι θα έχουν γονατίσει από την ανέχεια και από την έλλειψη ελπίδας. Τότε όμως τη χρεοκοπία θα τη διαχειριστούν στην Ελλάδα και πάλι οι ίδιες δυνάμεις που θα έχουν επωφεληθεί από τη διαιώνιση της πολιτικής που την προκαλεί, διαθέτοντας πιθανώς και μια ισχυρή ακροδεξιά συνιστώσα. Έτσι, η Αριστερά έχει ιστορική ευθύνη να κρατήσει μια σωστή στάση σ’ αυτό το ζήτημα.
Εννοείται ότι η στάση πληρωμών συνδέεται άρρηκτα με την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη και την επανεισαγωγή μιας νέας δραχμής, αφού η παραμονή της χώρας στο καθεστώς του ευρώ την κάνει έρμαιο στις κινήσεις του παγκοσμιοποιημένου χρηματιστικού κεφαλαίου, ακριβαίνει τις εξαγωγές και τον τουρισμό της και κατατρώει το λαϊκό εισόδημα (Τ. Φωτόπουλος, Δ. Καζάκης).
Η επανεισαγωγή μιας νέας δραχμής θα έδινε τα νομισματοπιστωτικά εργαλεία για μια –απαραίτητη για την καταπολέμηση της ύφεσης και για την επάνοδο στην οικονομική ανάπτυξη– νέου τύπου παρέμβαση του κράτους στην οικονομία. Ωστόσο, η πρόταση της παύσης πληρωμών και της νέας δραχμής δεν αρκεί, αν αφορά απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα στην διαδικασία προσαρμογής της ελληνικής κοινωνίας στους κανόνες λειτουργίας της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. (Μια τέτοια πρόταση για την Ελλάδα που παραμένει σε αυτά τα όρια, την υποβάλλουν, ως γνωστόν, και ορθόδοξοι αγγλοσάξονες οικονομολόγοι). Αντίθετα, είναι αναγκαίο να επιχειρηθεί η νομισματοποίηση μέρους των ελλειμμάτων, ώστε διαμέσου ενός μέτριου πληθωρισμού να πληγούν τα κοινωνικά εκείνα στοιχεία που ως τώρα ωφελούνται από την ακολουθούμενη αντιπληθωριστική πολιτική. Ένα τέτοιο εγχείρημα δεν θα είναι αποτελεσματικό αν δεν συσχετιστεί με την εκ νέου καθιέρωση μόνιμων ελέγχων των τιμών και της κίνησης κεφαλαίου, καθώς και με τη χορήγηση οικονομικών επιδοτήσεων, με στόχο την προστασία των μισθωτών από τις επιπτώσεις των υποτιμητικών πιέσεων πάνω στη νέα δραχμή. Οι κυριότερες τράπεζες θα έπρεπε να εθνικοποιηθούν εκ νέου.
Εννοείται ότι η νέα αυτή πολιτική οικονομία δεν αναφέρεται στην αυτάρκεια. Αλλά η σύνδεση της χώρας με μια διεθνή οικονομία οφείλει να γίνεται στη βάση μιας εσωτερικής οικονομικής ανάπτυξης που υπηρετεί τις ανάγκες των λαϊκών τάξεων της Ελλάδας στους τομείς της διατροφής, της στέγασης, της υγείας, της παιδείας και του πολιτισμού, και όχι την ένταξή της στον παγκοσμιοποιημένο καταμερισμό εργασίας που λειτουργεί για την παραγωγή διαρκών αγαθών για τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές αγορές και για τους πελάτες και οφειλέτες τους στην (κοινωνική και γεωγραφική) περιφέρειά τους. Η αμυντική πολιτική της άμεσης στάσης πληρωμών και της εξόδου από την ευρωζώνη θα μπορούσε ν’ αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας σε μια τέτοια κατεύθυνση, με την προϋπόθεση πως θα την εφάρμοζε τουλάχιστον μια κυβέρνηση αδύναμη απέναντι στη μισθωτή εργασία και στις λαϊκές τάξεις και ισχυρή απέναντι στις τωρινές κυρίαρχες κοινωνικές δυνάμεις.


Το τίμημα και τα κέρδη


Όμως αν η Αριστερά υιοθετούσε αυτή την κατεύθυνση θα όφειλε να εξηγήσει ξεκάθαρα στην κοινωνία πως και αυτή θα είχε το τίμημά της. Έτσι, σε ένα πρώτο διάστημα θα υπήρχαν πράγματι δυσκολίες στην καταβολή των μισθών του δημοσίου και στη λειτουργία του ίδιου του κρατικού μηχανισμού, οι οποίες θα υποχωρούσαν σταδιακά, αφού το αβάσταχτο φορτίο των δισεκατομμυρίων που εκταμιεύονται για να εξυπηρετηθεί το εξωτερικό χρέος θα έπαυε να συνθλίβει τα δημοσιονομικά του κράτους και την κοινωνία. Η χώρα θα αντιμετώπιζε μια τέτοια επίθεση από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης και από πολλές δυτικές κυβερνήσεις, που μπροστά της η δυσφημιστική εκστρατεία που έχει ήδη προηγηθεί θα ήταν παιχνιδάκι. Η ελληνική κοινωνία και η Αριστερά θα έπρεπε να είναι έτοιμες να αντιμετωπίσουν ακόμη και σοβαρή ένταση των προκλήσεων από την Τουρκία, η οποία θα έβρισκε ίσως ευκαιρία να πιέσει για την αποδοχή των πάγιων θέσεών της μέσα σε συνθήκες αποδοκιμασίας της Ελλάδας από τη Δύση. Αλλά η κοινωνική και πολιτική συμμαχία που θα έκανε αυτό τον αγώνα θα ανακτούσε τα προ της επιβολής των μέτρων δικαιώματα των μισθωτών εργαζομένων και θα έτεινε να σφυρηλατήσει μια κοινωνική αλληλεγγύη και ένα ηθικό, που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αναμόρφωση της χώρας. Βεβαίως, υπάρχει η ανάγκη μιας πολιτικής εκστρατείας υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την απόρριψη των μέτρων λιτότητας, για να δημιουργηθεί το κατάλληλο κλίμα μέσα στο οποίο η προτεινόμενη λύση θα μπορέσει να γίνει αποδεκτή από μια κοινωνική πλειοψηφία και στη συνέχεια από μια εχθρική προς αυτήν πολιτική εξουσία.
Η Αριστερά επισημαίνει σωστά ότι χρειάζεται ν’ ακολουθήσει μια μακρά περίοδος κοινωνικών αγώνων για να ανατραπούν το κλίμα φόβου και απογοήτευσης που έχει δημιουργηθεί, για να αποτραπεί το ενδεχόμενο διόγκωσης των ρατσιστικών τάσεων και της ανομίας και για να επιβληθούν λύσεις κοινωνικής ανάταξης και αλληλεγγύης. Γενικότερα, μαζί με την άμεση κοινωνική και πολιτική κινητοποίηση που οφείλει να συνοδεύει μια πρόταση παύσης πληρωμών και εξόδου από το ευρώ, θα πρέπει να διεξαχθεί και ένας μακρόχρονος «πόλεμος θέσεων» για την ενδυνάμωση και την ολοκλήρωση της κατακερματισμένης κοινωνίας των πολιτών. Η αναφορά σε αυτόν τον όρο δεν παραπέμπει εδώ στις «μη κυβερνητικές οργανώσεις» αλλά στη συστηματική οικοδόμηση μόνιμων κοινωνικών θεσμών αλληλεγγύης, σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, που έχουν και οικονομική διάσταση μα και πολιτισμικές συνέπειες, και αποτελούν τον πυλώνα μιας μακροπρόθεσμης αναμόρφωσης της πολιτικής εξουσίας από τα κάτω.

Ο Θανάσης Ν. Μποχώτης είναι δρ. Ιστορίας

Σημειώσεις
[1] Τ. Φωτόπουλος, Ελευθεροτυπία 27.2.2010· Δ. Καζάκης, Η Αυγή 7.3.2010 και Ποντίκι, 25.3.2010. O Σπ. Μαρκέτος υποστήριξε πειστικά τόσο την αδυναμία αποφυγής της χρεοκοπίας όσο και την οικονομική και πολιτική ανάγκη της άμεσης μονομερούς στάσης πληρωμών από την Ελλάδα: Δρόμος 13-3-2010, Το Βήμα 21.2.2010, Η Αυγή 9.4.2009. Την αντίθεσή του και προς τα δυο σκέλη της πρότασης εξέφρασε ο Γ. Σταθάκης. Ο ίδιος επιχειρηματολόγησε ότι «η ελληνική οικονομία δεν θα χρεοκοπήσει», κρίνοντας πάντως προηγουμένως ότι τίθεται «ως κατεπείγον το θέμα της αναχρηματοδότησης και χρονικής επέκτασης της εξόφλησης του χρέους»: Η Αυγή, 14.3.2010.

Τελευταία επεξεργασία από το χρήστη antonis68 : 12-07-10 στις 14:26.
antonis68 is offline   Απάντηση με παράθεση
Παλιά 12-07-10, 14:23   #7
antonis68
Top Member




 
Το avatar του χρήστη antonis68
 
Εγγραφή: 06-04-2007
Περιοχή: σπίτι μου
Μηνύματα: 4.235
Thanks: 2.610
Thanked 3.549 Times in 1.672 Posts
θα σας παρακαλούσα , πριν βιαστείτε να απαντήσετε , να διαβάσετε δυο και τρεις φορές προσεκτικά αυτά που υποστηρίζει ο αγαπητός μου Θανασάκης αναφορικά με τις προυποθέσεις υπέρβασης της κρίσης στην οποία έχει περιέλθει η χώρα .....κρατήστε τις σημειώσεις σας και μετά .. δέχομαι απορίες !! ( όχι , δεν πρόκειται να σας εξετάσω και να σας βαθμολογήσω , τον deker ίσως μόνο , καθώς είναι εγνωσμένος κουμπούρας !!!)

Τελευταία επεξεργασία από το χρήστη antonis68 : 12-07-10 στις 14:39.
antonis68 is offline   Απάντηση με παράθεση
Παλιά 12-07-10, 15:03   #8
amico
Top Member



 
Το avatar του χρήστη amico
 
Εγγραφή: 26-02-2007
Περιοχή: Home
Μηνύματα: 1.584
Thanks: 226
Thanked 916 Times in 535 Posts
Αντωνάκη σε βλέπω ότι δεν διαβάζεις τις εφημερίδες της Αριστεράς και είσαι εξαιρετικά επιλεκτικός στο τι μεταφέρεις.

Επειδή αυτά που λές είναι λεονταρισμοί χωρίς πρωτύτερα να έχεις σκεφθεί τις συνέπειες και τα αποτελέσματα των λύσεών σου σου παραθέτω ένα κομμάτι από τον αρθρογράφο της Αυγής τον Techie Chan.

Το πλήρες άρθρο θα το βρείς εδώ.

Παράθεση:
Οπότε ας προχωρήσουμε στο δεύτερο σενάριο που είναι περισσότερο τολμηρό και προτείνει: Στάση πληρωμών με ταυτόχρονη έξοδο από το ευρώ.
Το βασικό επιχείρημα για να φύγουμε από την ευρωζώνη, είναι να αποκτήσουμε ξανά την εθνική κυριαρχία μας επί της νομισματικής πολιτικής. Το ευρώ τυπώνεται και ελέγχεται από την ΕΚΤ και άρα η ελληνική πολιτική τάξη δεν έχει έλεγχο επί του νομίσματος. Θεωρητικά καμία κυβέρνηση δεν έχει και η ΕΚΤ είναι ανεξάρτητη. Όλοι γνωρίζουμε όμως πως η νομισματική πολιτική ελέγχεται από τις μεγάλες χώρες και κατά βάση ακολουθεί τη μονεταριστική ορθοδοξία που επιθυμεί σταθερότητα τιμών και ρευστότητα χρήματος στην αγορά, ενδιαφερόμενη μόνο δευτερευόντως για την ανάπτυξη -πραγματική ή νομισματική (φούσκα).
Η πεποίθηση πως η νομισματική πολιτική θα πρέπει να καθορίζεται από μία “ανεξάρτητη” (από τους πολιτικούς) κεντρική τράπεζα, βασίζεται στην στρατηγική “ευκολία” με την οποία οι πολιτικοί προτιμούν να βρίσκουν μία νομισματική διέξοδο στα πολιτικά τους προβλήματα. Προτιμούν, όπως λένε, να τυπώνουν την διέξοδο τους από κάθε καπιταλιστική κρίση. Η στρατηγική αυτή “ευκολία” δεν είναι παράλογη. Γιατί να επιβάλεις δημοσιονομική πειθαρχία από τη στιγμή που έχεις τη δυνατότητα να τυπώσεις το έλλειμμά σου. Άλλωστε είναι πιο εύκολο να μειώσεις την αγοραστική δύναμη των πολιτών σου, δίνοντάς τους αυξήσεις (πληθωριστικό χρήμα).
Είναι πάντα στρατηγικά καλύτερο και εκλογικά πιο επωφελές να είσαι εσύ ο καλός της παρέας που δίνει αυξήσεις, την ίδια στιγμή που οι κακοί κερδοσκόποι αυξάνουν τις τιμές μέσα σε αυτόν τον πληθωριστικό κύκλο. Και τα παραδείγματα είναι άφθονα με κορυφαίο τον Paul Volker, που ως άρχοντας της FED, σκότωσε τον πληθωρισμό, στα τέλη της δεκαετίας του 70. Ταυτόχρονα όμως στέρησε την επανεκλογή του Κάρτερ, δίνοντας την εξουσία σ’έναν καραγκιόζη σαν τον Ρήγκαν.
Το χρήμα, μετά την άρση της συμφωνίας του Μπρέτον Γούντς το 1972, δεν συνδέεται με κάποιο ευγενές μέταλλο ή άλλη σταθερή αξία, αλλά βασίζεται στη δύναμη, την αξία και τη σωφροσύνη της χώρας που το τυπώνει. Κι επειδή είναι απίθανα δύσκολο να προσμετρηθούν όλα αυτά με επάρκεια, οι ισοτιμίες των νομισμάτων αλλάζουν συνεχώς. Άρα μία χώρα μπορεί να τυπώσει όσο χρήμα επιθυμεί. Για να μην έχει πληθωριστική επίπτωση αυτό, θα πρέπει και η αξία της χώρας να αυξάνεται αναλόγως. Αυτή τη δουλειά αναλαμβάνουν να κάνουν με “ανεξάρτητο” (από τους πολιτικούς) τρόπο οι κεντρικοί τραπεζίτες. Όσο πιο απερίσκεπτα τυπώνει μια χώρα νόμισμα, τόσο μειώνεται η αξία του. Και ακόμα χειρότερα οι συναλλασσόμενοι φοβούνται πως μία άστατη νομισματική πολιτική, κάνει τη διατήρηση της αξίας του χρήματος τουλάχιστον επίφοβη. Όσο πιο επίφοβη είναι η θέση ενός νομίσματος, τόσο μικρότερη η αξία του, καθώς όπως λέει και το παλιό ρητό, το κακό χρήμα πάντα εκτοπίζει το καλό. Οι συναλλασσόμενοι θα προτιμήσουν να κρατήσουν οποιοδήποτε άλλο αγαθό στα χέρια τους από το νόμισμα μιας χώρας που ξέρεις ότι χάνει συνεχώς αξία.
Για όλα αυτά -και μερικά ακόμα- δεινά υπάρχουν υποτίθεται οι κεντρικοί τραπεζίτες, που με “επιστημονικό” και “ορθολογικό” τρόπο, προσφέρουν στην αγορά όσο χρήμα είναι απαραίτητο για τη λειτουργία της χωρίς αυτό το χρήμα να χάσει την αξία του, από το αλόγιστο τύπωμα.
Φυσικά για να είμαστε εδώ και να μιλάμε σήμερα, ξέρουμε πολύ καλά πως οι κεντρικοί τραπεζίτες τα έχουν σκατώσει άνευ προηγουμένου. Κι αν τελικά φοβόμασταν τους πληθωριστικής στρατηγικής πολιτικούς, σήμερα ζούμε μία τεράστια και χωρίς διέξοδο κρίση χρέους που προκάλεσαν οι τραπεζίτες. Που θα μπορούσαμε ευχαρίστως να τους μαστιγώνουμε για τα επόμενα 50 χρόνια, καθώς όμως το πυγοράπισμα καίτοι ευχάριστο δεν είναι ο βασικός στόχος αυτής της συζήτησης, το παρακάμπτουμε.
Έστω λοιπόν πως έχουμε αποφασίσει πως η πολιτική της ΕΚΤ δεν συνάδει με τα συμφέροντα της Ελλάδας. Και αποφασίζουμε να ξανα-αποκτήσουμε την νομισματική μας κυριαρχία. Κι εδώ ξεκινάνε τα διλήμματα και τα προβλήματα.
Μία ωραία παρασκευή αποφασίζουμε την έξοδο από το ευρώ και την ταυτόχρονη υποτίμηση του νομίσματος κατά 50% σε σχέση με το ευρώ. Για κάθε ένα ευρώ λοιπόν θα έχουμε δύο νέες δραχμές. Το πρώτο ερώτημα που μπαίνει αφορά στα συμβόλαια που έχουν συναφθεί σε ευρώ. Από τα δάνεια προς τις τράπεζες, μέχρι τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου. Όλα αυτά θα πρέπει να εκφραστούν σε νέες υποτιμημένες δραχμές. Είναι πρακτικά αδύνατο να συνεχίσουν να εκφράζονται σε ευρώ, καθώς όλη η χώρα θα παίρνει μισθούς σε υποτιμημένες δραχμές και τα δάνεια δεν θα μπορούν να αποπληρωθούν.
Κι ας πάρουμε τα ομόλογα του δημοσίου που είναι και τα πιο χαρακτηριστικά. Καθώς το κράτος θα συλλέγει φόρους σε δραχμές, εάν τα ομόλογα συνεχίσουν να πληρώνονται σε ευρώ, αυτό θα σημαίνει διπλασιασμό του χρέους, έτσι όπως εκφράζεται σε τοπικό νόμισμα. Κι έτσι το κράτος θα ξοδεύει τα διπλά χρήματα στην αποπληρωμή του χρέους. Αν όμως το υπερβολικό χρέος είναι αυτό που μας έφερε εδώ, είναι εμφανές πως ο διπλασιασμός του δεν πρόκειται να μας σώσει.
Άρα με κάποιο εύσχημο τρόπο θα πρέπει όλα τα συμβόλαια από την μεγάλη παρασκευή και πέρα να εκφράζονται σε δρχ. Αυτό για τα ομόλογα σημαίνει, μια ντεφάκτο αναδιαπραγμάτευση του χρέους που πλέον πια θα διαθέτει τη μισή αξία σε ευρώ. Δηλαδή χρωστούσαμε 300δις ευρώ, θα χρωστάμε 300δις δρχ, μόνο που η δρχ θα αξίζει όσο μισό ευρώ. Αυτή η κίνηση μπορεί να ξεσηκώσει αντιδράσεις στην εσωτερική αγορά, αλλά είναι πολιτικά και νομικά αντιμετωπίσιμες. Τα προβλήματα βρίσκονται στους δανειστές μας που βρίσκονται στο εξωτερικό και οι οποίοι θα αντιμετωπίσουν μία ντεφάκτο χασούρα της τάξης του 50%. Κι ας πιάσουμε σιγά σιγά τους παίκτες και τον άμεσο αντίκτυπο που θα έχει μια τέτοια κίνηση.
Οι ξένοι ομολογιούχοι και κάτοχοι ελληνικού χρέους. Χοντρικά (διοτι τα στοιχεια ειναι λιγο παλιά) περί τα 390 από τα 450δισ που είναι το συνολικό ελληνικό χρέος (κυβέρνηση, επιχειρήσεις, νοικοκυριά) θα υποδιπλασιασούν αυτόματα. Κάτι που κανείς δεν θα καταπιεί αμάσητο. Παρότι τα ελληνικά μεγέθη δεν είναι τεράστια, απώλειες της τάξης του 50% θεωρούνται υπερβολικές σε σχετικά σταθερές αξίες όπως τα ομόλογα, με αποτέλεσμα να αρχίσουν να κινδυνεύουν με χρεοκοπία πολλές τράπεζες του εξωτερικού.
Εδώ υπάρχει το επιχείρημα των CDS και η άποψη πως οι τράπεζες έχουν ήδη προβλέψει τον κίνδυνο μιας ελληνικής χρεοκοπίας. Τα CDS είναι στην πραγματικότητα μία ασφάλεια που σου υπόσχεται να καλύψει τη χασούρα σε περίπτωση που ο εκδότης του ομολόγου αδυνατεί να το αποπληρώσει. Ακούγεται υπέροχο και σαυτά βασίστηκαν όλα τα “ασφαλή δομημένα ομόλογα” που αγόραζε ο αλογοσκούφης και οι φίλοι του. Προς μεγάλη μας ατυχία, το μάθημα που πήρε όλος ο κόσμος από την κατάρρευση της Lehman ήταν πως δεν μπορείς να βασίζεσαι στα CDS σε περίπτωση που συμβεί κάτι χοντρό. Η ασφαλιστική AIG που κατέρρευσε μέσα σε 2 μέρες μετά τη Lehman, ήταν ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε τέτοια συμβόλαια. Η αιτία της κατάρρευσης, ήταν το συμπέρασμα της κοινής λογικής πως η AIG δεν μπορούσε να τιμήσει όλα τα ασφαλιστήρια και να αποπληρώσει τους κατόχους CDS.
Άρα μπορούμε να θεωρήσουμε τα CDS κενό γράμμα και να αφήσουμε τους ξένους ομολογιούχους μας να τσουρουφλιστούν από την ντεφάκτο στάση πληρωμών μας. Κάτι που φυσικά καθόλου δεν θα χαροποιήσει τις ξένες κυβερνήσεις που θα αναγκαστούν με κάποιο τρόπο να επωμιστούν την ζημία των τουλάχιστον 1/2χρεους που τους επέβαλε η στάση πληρωμών της ελλάδας.
Δυστυχώς γιαυτούς, κάτι άλλο πέρα από την εισβολή, είναι αδύνατο να επιβάλουν στην ελλάδα να μην προχωρήσει σε αυτή τη ντεφάκτο στάση πληρωμών. Παρόλαυτά ας κρατήσουμε στο μυαλό μας πως θα βράζουν στο ζουμί τους και δεν θα είναι καθόλου μα καθόλου χαρούμενοι με του λόγου μας. Και πιθανότατα καθόλου φιλικοί στις επόμενες κινήσεις τους.
Να σημειώσουμε εδώ, πως η αργεντινή 10χρόνια μετά την στάση πλρωμών της, ακόμα δεν έχει ξεμπλέξει με όλους τους κατόχους αργεντίνικων ομολόγων. Από τα 100δις δολάρια, οι κάτοχοι των 80δις δέχθηκαν να πάρουν γύρω στα 20 σέντς στο δολάριο, αλλά οι κάτοχοι των υπόλοιπων 20, ακολουθούν πολύ σκληρή πολιτική με αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή τα αργεντίνικα ομόλογα να πωλούνται με ένα spread της τάξης του 9-10% (900-1000 μονάδες βάσης). Κι αυτά είναι τα καλά νέα, καθώς μετά τη χρεοκοπία, είναι εξαιρετικά δύσκολο για την αργεντινή να δανειστεί ακόμα και με αυτά τα επιτόκια.
Να σημειώσουμε επίσης πως, λίγο χρόνο μετά τη χρεοκοπία, θα είναι εξαιρετικά πιθανό τα ελληνικά ομόλογα να αξίζουν ακόμα λιγότερο, αλλά αυτό θα το συζητήσουμε παρακάτω
Οι ελληνικές τράπεζες.
Καθώς οι ελληνικές τράπεζες χρωστάνε ευρώ στην ΕΚΤ, είναι εξίσου αδύνατο να την αποπληρώσουν, καθώς τα κέρδη τους θα είναι σε υποτιμημένες δραχμές. Άρα το κράτος, μαζί με την αλλαγή νομίσματος, κληρονομεί στην ουσία και όλες τις τράπεζες, ταυτόχρονα αυξάνοντας το χρέος του και τους πονοκεφάλους του. Διότι όχι μόνο θα έχει να διαχειριστεί μια πολύ δύσκολη κατάσταση στη χώρα, αλλά θα πρέπει να ασχοληθεί και με το μικρομάνατζμεντ ενός ολόκληρου κλάδου. Στα θετικά βρίσκονται πως τα κέρδη που πραγματοποιούν οι τράπεζες στο εξωτερικό θα είναι τουλάχιστον διπλάσια σε νέες δραχμές. Φυσικά υπό την αίρεση πως παρά τη γκρίνια των εταίρων μας, κανείς δεν θα προχωρήσει σε πάγωμα και κατασχέσεις των στοιχείων των ελληνικών τραπεζών στο εξωτερικό.
Τα νέα εθνικοποιημένα χρέη των τραπεζών προς την ΕΚΤ, θα επιβαρύνουν το δημόσιο χρέος, κάτι που βραχυχρόνια θα κάνει το “κανόνι” της στάσης πληρωμών ακόμα πιο μεγάλο. Θεωρητικά όμως τα υγιή στοιχεία ενεργητικού των τραπεζών, καθώς και τα εσωτερικά δάνεια σε μακροχρόνιο διάστημα θα αποδώσουν στο κράτος κέρδη, εάν τα διαχειριστεί συνετά. Κάτι που στρατηγικά είναι δύσκολο, καθώς το συμφέρον των πολιτικών -που θα είναι τα νέα αφεντικά των τραπεζών- δεν θα διαφέρουν σε προοπτική, από τα συμφέροντα των μέχρι τώρα τραπεζιτών που κατέστρεψαν το τραπεζικό σύστημα. Βραχυχρόνια επανεκλογή για τους μεν, βραχυχρόνια μπόνους για τους δε.
Η τραπεζική είναι μία σχετικά εύκολη τέχνη που χρειάζεται τεράστια εγκράτεια για να μην δημιουργήσει φούσκες, κρίση χρέους και κατάρρευση. Οι πολιτικοί δυστυχώς δύσκολα θα ενδιαφερθούν για τη φούσκα, εάν αυτή κρατά τους ψηφοφόρους χαρούμενους, όπως ακριβώς η πολιτική Greenspan δύσκολα μπορούσε να αντισταθεί στο υπερδεκαπενταετές “αναπτυξιακό θαύμα” των ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα επί 17 χρόνια οι ΗΠΑ έκαναν ένα επιτόπιο τροχαδάκι και η ανάπτυξη ήταν ρηχή, φαινομενική και αποτέλεσμα στατιστικών τρίκ και υπερβολικής ρευστότητας (ένας πληθωρισμός των assets). Παρόλαυτά επί 17 χρόνια, οι πολιτικοί πανηγύριζαν, ο χρηματο-οικονομικός τομέας πάχαινε με μπόνους και ασύδοτες πρακτικές και οι πολίτες έτρεχαν αλαφιασμένοι να πιάσουν το όνειρο της επόμενης φούσκας αυτόματου πλουτισμού. Από τις Dot.com στο σπεκουλάρισμα κατοικιών και οσονούπω κρατικού χρέους.
Παρόλαυτά, για το βραχυχρόνιο διάστημα που μιλάμε, τίποτα δεν θα φαίνεται και οι τράπεζες θα μπορούν να εκτελούν τις εντολές των νέων αφεντικών τους.
Τα νοικοκυριά.
Είναι εμφανές πως θα πάρουν τον πούλο καθώς: Η υποτίμηση θα διπλασιάσει (τουλάχιστον) τις τιμές σε όλα τα εισαγόμενα αγαθά. Ταυτόχρονα, καθώς οι μισθοί τους θα εκφράζονται σε νέες δραχμές, δεν θα έχουν και το κέρδος της υποτίμησης των δανείων τους. Με λίγα λόγια 50.000ευρώ χρωστούσαν, 50.000δρχ χρωστάνε, τη στιγμή που 2000ευρώ μισθό είχαν, 2000δρχ θα έχουν. Μοναδική εξαίρεση σε αυτό, είναι όλοι όσοι έχουν εισοδήματα από το εξωτερικό και οι οποίοι θα νιώσουν ξαφνικά πιο πλούσιοι από τους συμπολίτες τους. Θεωρητικά, παρά το κύμα ανατιμήσεων των εισαγόμενων προιόντων, οι τιμές των εγχώριων θα πρέπει να παραμείνουν σχετικά σταθερές. Όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω, αυτό είναι πρακτικά εξαιρετικά απίθανο.
Όπως συνέβη και με την αργεντινή, κάθε ταξίδι στο εξωτερικό θα κοστίζει από την παρασκευή τα διπλάσια και κάθε έξοδο που γίνεται στο εξωτερικό θα κοστίζει εξίσου το διπλάσιο. Άρα όσοι σπουδάζουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό, σύντομα θα νιώσουν πως δεν θα αντέχουν να το κάνουν.
Πολύ σύντομα επίσης θα γίνει εμφανές πως η φαινομενική ευμάρεια των χρόνων του σκληρού ευρώ έχει τελειώσει κι αυτό θα είναι ένα μεγάλο σοκ σε μία μεσαία τάξη που είχε συνηθίσει να νιώθει βοριο-ευρωπαία στις καταναλωτικές της συνήθειες.
Κάτι το οποίο θα τους οδηγήσει στην ανάγκη να κρατήσουν τα ευρώ που θα μείνουν στα χέρια τους, προκειμένου να τα ανταλλάξουν με ακόμα πιο υποτιμημένες δραχμές αργότερα στην πορεία.
Μπορούμε να δεχθούμε επίσης πως η “μαλακή” νέα δραχμή δύσκολα θα αποκτήσει αίγλη παρόμοια με το ευρώ κι έτσι μπορούμε να θεωρούμε σχεδόν βέβαιο πως θα υπάρχει ένα οικονομικό αλλά κι ένα φαντασιακό κίνητρο να έχουμε μια ντεφακτο διπλή κυκλοφορία νομισμάτων. Μία δραχμή που θα εξυπηρετεί τις καθημερινές ανάγκες και τις συναλλαγές με το δημόσιο. Και μία παράλληλη κυκλοφορία σκληρών ευρώ με δική της ισοτιμία που θα χρησιμοποιείται για πιο “σοβαρές” αγορές. Θα είναι δύσκολο να περιορισθεί μια τέτοια παράλληλη κυκλοφορία καθώς η χώρα βασίζεται στον τουρισμό που είναι μια πορώδης διαδικασία ανταλλαγής συναλλάγματος.
Το κράτος.
Στα αρχικά στάδια το κράτος θα είναι ο μεγαλύτερος κερδισμένος αυτού του οικονομικού τρικ. Θα αποκτήσει ξανά τη δυνατότητα να τυπώνει το νόμισμα στο οποίο εκφράζεται το χρέος και τα έξοδά του. Θα έλεγχει την ισοτιμία του και γενικά θα αποκτήσει εκείνο το κομμάτι της κυριαρχίας που απώλεσε με την είσοδο στην ευρωζώνη.
Το εξωτερικό χρέος, εκπεφρασμένο σε ευρώ θα μειωθεί στο μισό. Αυτά είναι τα καλά νέα, διότι τα κακά είναι πως και τα έσοδα του κράτους εκπεφρασμένα σε ευρώ θα μειωθούν εξίσου ανάλογα στο μισό. Κάτι που αρχικά τουλάχιστον θα κάνει την αποπληρωμή του χρέους εξίσου δαπανηρή με την εποχή πριν την έξοδο. Άρα ceteris paribus το κράτος θα πληρώνει σε τοκοχρεωλύσια το ίδιο ποσοστό των κρατικών εσόδων του. Αν προσθέσουμε εδώ και τα χρέη των τραπεζών που ντεφάκτο θα εθνικοποιηθούν, αρχίζει να φαίνεται πως η έξοδος από το ευρώ δεν ήταν απαραίτητα μια καλή ιδέα που θα μας γλύτωνε από το χρέος.
Αυτή τη δύσκολη στιγμή, εισέρχεται ο μεφιστοφελής στη σκηνή με την μικρή του πρόταση. Ποιός είναι άραγε ο λόγος να ακολουθήσεις σκληρή αντι-πληθωριστική μονεταριστική πολιτική αφού βγήκες από το ευρώ? Μήπως τώρα που έχεις το δικαίωμα να τυπώσεις νόμισμα, να ήρθε η ώρα να το πράξεις? Τα στοιχεία υπερ είναι πολλά. Παραθέτω μερικά:
i) Το χρέος θα αποπληρωθεί πιο εύκολα,
ii) το πληθωριστικό σοκ λόγω της υποτίμησης θα είναι ήδη μεγάλο, και λίγο παραπάνω πληθωρισμός δεν θα φανεί ιδιαίτερα.
iii) Τα παραπάνω χρήματα θα σε βγάλουν από τη δύσκολη θέση απέναντι στους ψηφοφόρους σου που θα είναι εμφανώς σοκαρισμένοι και σίγουρα όχι χαρούμενοι από τις αλλαγές που θα νιώθουν στη ζωή τους. Και ειδικά με τόσο μεγάλη αύξηση του κόστους ζωής, η κοινωνική πολιτική θα είναι επιβεβλημένη στη νέα φτωχή τάξη που θα έχει δημιουργηθεί.
iv) Αν έχεις οποιοδήποτε σχέδιο να δημιουργήσεις ανάπτυξη, θα χρειαστούν επενδύσεις και το τύπωμα θα σε βοηθήσει να θέσεις σε λειτουργία τα πρώτα μικρά σου σχέδια
v) Από το σοκ της αλλαγής πολλές επιχειρήσεις δεν θα μπορέσουν να αντέξουν. Κι αυτό είναι πιθανό να συμβεί και σε κάποιες στρατηγικού ενδιαφέροντος τομείς. Είναι πιθανό να αναγκαστείς να εθνικοποιήσεις ή να προσφέρεις πιστώσεις σε επιχειρήσεις όπως η ΔΕΗ, ο ΟΤΕ, τα ΕΛΠΕ, η ΔΕΠΑ κλπ. Επιχειρήσεις που δεν μπορείς να σταματήσουν να λειτουργούν χωρίς να επιστρέψουν τη χώρα έναν αιώνα πίσω.
vi) με την έξοδο από το ευρώ, τόσο οι πολίτες σου, όσο και οι ξένοι θα έχουν μικρότερη εμπιστοσύνη στο νόμισμα και θα περιμένουν την επιπλέον υποτίμησή του, κάτι που κάνει την διατήρηση της ισοτιμίας σχετικά δύσκολη αν όχι απίθανη υπόθεση. Γιαυτό το λόγο είναι ίσως καλύτερο να τους προλάβεις υποτιμώντας κι άλλο το νόμισμα με το τύπωμα επιπλέον χρήματος
vii) H έξοδος απο το ευρώ και η στάση πληρωμών θα προκαλέσει σίγουρα προβλήματα στο δανεισμό της χώρας από τις διεθνής αγορές χρήματος. Άρα, εάν η κυβέρνηση δεν μπορεί ή δεν θέλει να διατηρεί στο εσωτερικό έναν αυστηρά ισοσκελισμένο πληθωρισμό, θα πρέπει να καταφύγει στο τύπωμα χρήματος.
Με τόσα επιχειρήματα η πολιτικά “εύκολη” λύση του τυπώματος είναι νομίζω μονόδρομος. Ειδικά στο σκηνικό μίας έστω και ελαφριάς απομόνωσης που θα έχουμε “κερδίσει”. Μόνο που αυτό θα σημαίνει ότι ο πληθωρισμός θα συνεχίσει ακάθεκτος. Οι ξένοι -ή τελοσπαντων όσοι ακόμα σου μιλάνε- δεν θα έχουν καμία εμπιστοσύνη στην έστω και μειωμένη κατά 50% αξία των ομολόγων τους (καθώς η αξία τους θα μειωθεί περαιτέρω από το τύπωμα) και ταυτόχρονα επιχειρήσεις και νοικοκυριά θα προσπαθούν με κάθε τρόπο να βγάλουν τα χρήματά τους από τη χώρα περιμένοντας επιπλέον υποτιμήσεις.
Κάτι που θα σε οδηγήσει να έχεις έτοιμο ένα σχέδιο περιορισμού της ανταλλαξιμότητας του νομίσματος σου. Με κάποιο τρόπο θα πρέπει να καταφέρεις να μην επιτρέψεις το κακό χρήμα (τη δραχμή), να εκτοπίσει το καλό (τα υπόλοιπα νομίσματα) στην αγορά σου. Οι πολίτες και τα νοικοκυριά θα προτιμούν να κρατούν τ’άλλα νομίσματα στα χέρια τους και να ξεφορτώνονται τις δραχμές όσο πιο γρήγορα μπορούν. Αυτή η αύξηση της ταχύτητας κυκλοφορίας των δραχμών και το πόσο ανεπιθύμητες θα είναι, θα ρίξει ακόμα περισσότερο την αξία τους. Τα μέτρα συναλλαγματικού περιορισμού σε μία παγκοσμιοποιημένη αγορά είναι εξαιρετικά δύσκολα και εξαιρετικά περιοριστικά για τους πολίτες σου. Ταυτόχρονα όμως θα είναι και εξαιρετικά αναγκαία καθώς όλοι θα γνωρίζουν πως η δραχμή θα συνεχίσει να χάνει αξία.
Κι αυτό βάζει ίσως ένα από τα βασικά ζητήματα αυτής της κίνησης. Όλος ο μηχανισμός της εξόδου από το ευρώ και της υποτίμησης θα βάλει τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά σε μία πορεία σύγκρουσης και ανταγωνισμού με το κράτος και το νέο νόμισμα το οποίο θα προσπαθεί να εισάγει και να νομιμοποιήσει. Αυτός ο ανταγωνισμός θα φανεί αμέσως από τις πρώτες μέρες. Ο κόσμος δεν θα ανταλλάσει το ρευστό που έχει στα χέρια του προκειμένου να ανταλλαχθεί με νέες δραχμές. Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις και ο τουρισμός θα μετατραπούν σε μηχανισμούς εξαγωγής συναλλάγματος από τη χώρα, καθώς όσοι κερδίζουν χρήματα σε συνάλλαγμα θα αρνούνται να το μετατρέπουν σε δραχμές στις τιμές που θα τους προτείνει το κράτος. Πιθανότατα θα αρνούνται να το μετατρέπουν σε δραχμές ακόμα κι αν το κράτος προσφέρει τιμές “αγοράς”, καθώς θα περιμένουν επιπλέον μελλοντική πτώση της αξίας της νέας δραχμής.
Οι επιχειρήσεις.
Για αρχή ας δούμε τι θα γίνει με τα εγχώρια προιόντα. Θεωρητικά όπως λέγαμε, καθώς τόσο το εργατικό κόστος, όσο και το κόστος των πρώτων υλών που προέρχονται από τη χώρα δεν θα αλλάξει, θα περιμέναμε ένα πλεονέκτημα των εγχώριων προιόντων έναντι των εισαγόμενων. Φυσικά εισαγόμενες πρώτες ύλες όπως το πετρέλαιο θα είναι πιο ακριβές, αλλά αυτό, δεν θα είναι το μεγαλύτερο μέρος του κόστους. Κι εδώ ας πάρουμε το αγαπημένο μου παράδειγμα με τα στραγγιστά γιαούρτια. Το Lidl πουλάει το φθηνότερο στραγγιστό γιαούρτι με 10% λιπαρά στα 2,1 ευρώ το κιλό. Η Vivartia πουλά το ίδιο γιαούρτι 3,2 ευρώ το κιλό. Με την υποτίμηση, το γιαούρτι του Lidl θα αυξηθεί στις 4,2 δρχ, ενώ το ντόπιο γιαούρτι της Vivartia θα πρέπει να παραμείνει στις 3,2δρχ ή να αυξηθεί στις 3,5 βάζοντας μια λογική αύξηση λόγω πετρελαίου και πληθωριστικού κλίματος.
Σωστά? Φυσικά και όχι! Το γιαούρτι της Δέλτα μπορεί να πουλιέται στην ελλάδα 3,5 δρχ, αλλά μπορεί εξίσου εύκολα να εξαχθεί στην Ιταλία και να πουληθεί εκεί πιο φθηνά από το αντίστοιχο του Lidl (3,5δρχ/2=1,75ευρω). Φυσικά ο λόγος που κάναμε την υποτίμηση ήταν μεταξύ άλλων για να αυξήσουμε την ανταγωνιστικότητα των προιόντων μας, αλλά τι θα σημάνει αυτό για τα στραγγιστά γιαούρτια στην Ελλάδα? Πως η τιμή τους θα αυξηθεί πολύ κοντά στη “διεθνή” τιμή τους. Έτσι το γιαούρτι ΔΕΛΤΑ θα πωλείται στην ελλάδα τουλάχιστον 4δρχ (2ευρω), διότι διαφορετικά θα συνέφερε να το εξάγεις. Κάτι που θα συμβεί έτσι κι αλλιώς καθώς η νέα αυξημένη τιμή του, θα ρίξει την κατανάλωση και θα κατευθύνει την Vivartia προς το εξωτερικό για τη διάθεση της παραγωγής της.
Το ίδιο θα συμβει και σε όλα εκείνα τα εμπορευματοποιημένα εγχώρια αγαθά που έχουν μια “διεθνή” τιμή και μπορούν να εξαχθούν. Το αποτέλεσμα θα είναι ο πληθωρισμός να είναι ακόμα πιο έντονος, κι ένα σωρό εγχώρια αγαθά να είναι εξίσου απλησίαστα ακριβά. Θα πρέπει να θυμόμαστε λοιπόν πως δεν θα είναι μόνο οι BMW που θα είναι ακριβές, αλλά κι όλα εκείνα τα εγχώρια αγαθά που θα μπορούσαν να εξαχθούν. Στην τουρκία για παράδειγμα, παρότι η παραγωγή ελαιόλαδου δεν είναι αμελητέα, ο κόσμος δεν τρώει ιδιαίτερα ελαιόλαδο καθώς η τιμή του βρίσκεται πολύ κοντά στη διεθνή και με λίγα λόγια είναι απαγορευτική για τους ντόπιους. Θα γεννηθούν πολλά παρόμοια “παράδοξα” καθώς τα φρέσκα μανιτάρια θα είναι πολύ πιο φθηνά από τα άθλια βραστά κονσερβοποιημένα.
Σε αυτή τη διαδικασία είναι εμφανές πως το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας του γιαουρτιού ΔΕΛΤΑ από την αύξηση της εγχώριας τιμής του θα το καρπώνεται η επιχείρηση. Φυσικά εδώ μιλάμε για τις πρώτες βδομάδες μιας τέτοιας αλλαγής και για το ποιοι θα είναι οι κερδισμένοι σ’ένα πρώτο επίπεδο σύγκρισης.
Το ίδιο θα συμβεί και με τις τουριστικές περιοχές, όπου οι τιμές θα γίνουν πολύ ακριβότερες για τους ντόπιους και ελαφρά φθηνότερες για τους ξένους. Πάλι αφαιρούμε εδώ την όποια μείωση στην τουριστική κίνηση θα έχεις από την αρνητική δημοσιότητα και την απομόνωση που θα έχεις κερδίσει και θεωρούμε λίγο αυθαίρετα πως όλα θα πηγαίνουν σχετικά καλά με το εξωτερικό. Οι κάτοικοι των τουριστικών περιοχών θα βρεθούν για μία ακόμη φορά με πλεονέκτημα έναντι του υπόλοιπου πληθυσμού καθώς α) θα μπορούν να έχουν στα χέρια του ευρώ και άλλα σκληρά νομίσματα τα οποία θα ανταλλάσσουν σε επικερδείς για τους ίδιους ισοτιμίες με νέες δραχμές. β) θα βρεθούν να έχουν μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη καθώς οι χρηματοροές τους σε συνάλλαγμα θα τους προφυλάξουν από τις συνεχείς υποτιμήσεις. Η διαφορά τους με τον βασικό μισθωτό θα αυξηθεί ακόμα περισσότερο γ) νιώθοντας το κράτος και το νέο νόμισμα ελαφρά εχθρικά, όπως και οι υπόλοιποι, θα θέλουν να κρατήσουν τουλάχιστον την ίδια υπεραξία που κρατούν και σήμερα: είτε μέσω του χαμηλότερου ΦΠΑ, είτε μέσω της επιδότησης της ηλεκτρικής ενέργειας, είτε μέσω της φοροδιαφυγής.
Οι πιο κρατιστές θα μπορούσαν να προτείνουν να αντιμετωπιστεί τόσο η έλλειψη, όσο και η υψηλή τιμή των εγχώριων προιόντων με εισαγωγή πλαφόν στις τιμές, αλλά αυτό θα αποτελέσει ένα ακόμα επίπεδο αντιπαράθεσης που θα δημιουργήσει ελλείψεις στα ράφια και φυσικά λαθρεμπόριο. Παρότι η “αγορά” δεν είναι κανένας θεϊκός μηχανισμός που γιατρεύει τα πάντα αυτόματα και από μόνη της, είναι ένας αρκετά καλός μηχανισμός προσδιορισμού των τιμών και της ζήτησης. Το κράτος θα διαθέτει τόσο πιεστικά προβλήματα και τόσες νέες αρμοδιότητες, που τέτοια πλαφόν θα καταστούν πολύ δύσκολα και αναποτελεσματικά στην πράξη. Ένα κράτος μπορεί να αλλάξει τους κανόνες και τα κέρδη μίας αγοράς. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει συνθήκες όξυνσης ή άμβλυνσης του ανταγωνισμού. Αλλά δεν μπορεί να έχει τη φαντασίωση πως μπορεί να την ελέγξει πλήρως χωρίς με κάποιο τρόπο να παίξει με τους κανόνες της (ακόμα κι αλλάζοντας τους).
Ένα άλλο πόρισμα της υποτίμησης, θα είναι η τόνωση της εγχώριας παραγωγής σε τομείς που έχουν εγκαταλειφθεί. Όχι τόσο γιατί η πτώση του νομίσματος θα κάνει πιο φθηνά τα ελληνικά προιόντα, όσο γιατί η έλλειψη συναλλάγματος θα περιορίζει τα αγαθά που θα μπορούμε να εισάγουμε. Ναί, καλά το καταλάβατε, θα παρακαλάμε ξανά τον Κόκκαλη και την Ιντρακόμ να μας φτιάξουν αυτά τα άθλια netmod που καίγονταν συνέχεια. Ξαναλέω πως πιθανότατα ο κινέζος κόκκαλης να μπορεί να παράγει πολύ καλύτερα netmod σε πολύ πιο χαμηλή τιμή, όμως θα πρέπει να μην τον προτιμήσουμε καθώς -παρά το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του Ρικάρντο- δεν θα διαθέτουμε επαρκές συνάλλαγμα για να το εισάγουμε.
Το οποίο σε 10 χρόνια μπορεί να κάνει την ιντρακομ να φτιάχνει πολυ καλά μόντεμ και να τα εξάγει ανταγωνιστικά, αλλά αυτό είναι μόνο ένα αισιόδοξο σενάριο και αφορά 10χρονια μετα. Διότι μπορεί οι έλληνες συσσωρευτές κεφαλαίου να αρκεστούν στο γεγονός πως θα πουλάνε τα άθλια μόντεμ στην εσωτερική αγορά. Και η μέχρι τώρα ιστορία δεν είναι πολύ ευγενική μαζί τους και με το βάθος της βεμπεριανής ηθικής τους.
Το ίδιο θα ισχύει και για όλα τα κεφαλαιουχικά αγαθά που θα ήθελες να εισάγεις για την ανάπτυξή σου. Ας υποθέσουμε πως έχουμε ένα στρατηγικό σχεδιασμό να αυξήσουμε δραματικά την ηλεκτροπαραγωγή με ΑΠΕ. Φυσικά πρόκειται για θεάρεστο έργο που έχει πραγματικό οικονομικό και ανταγωνιστικό αντίκτυπο στη χώρα (θα μειώσει την εξάρτησή σου από το επίσης εισαγόμενο πετρέλαιο), αλλά πιθανότατα θα είναι πολύ δύσκολο να βρεις συνάλλαγμα για την αγορά των ανεμογεννητριών. Έτσι θα πρέπει να αναπτύξεις τη δική σου δυνατότητα παραγωγής ανεμογεννητριών, κάτι που τουλάχιστον θα καθυστερήσει το θεάρεστο έργο της υγιούς ανάπτυξής σου.
Κοινωνιολογικά πορίσματα.
Για αρχή το σοκ της φτώχιας θα είναι δραματικό. Ολόκληρες κατηγορίες πολιτών που πίστευαν -έστω και φαντασιακά- πως άνηκαν στην ανώτερη κλίμακα της μεσαίας τάξης θα περάσουν από τα 5 στάδια της θλίψης πολύ απότομα. Όλα εκείνα τα εισαγόμενα αγαθά που όριζαν την τάξη τους, θα γίνουν πολύ δύσκολα αποκτήσιμα και ταυτόχρονα, η ίδια η δυσκολία της απόκτησής τους, θα τους αναγκάσει να παραδεχθούν πως οι “καλές μέρες” έχουν τελειώσει.
Το ίδιο θα συμβεί και σε φτωχότερα στρώματα στο πιο θεμελιώδες επίπεδο της διατροφής. Καθώς οι τιμές ακόμα και των εγχώριων τροφίμων, θα αποκτήσουν τη διεθνή τιμή τους, η πρόσβαση σε αυτά τα νέα “αγαθά πολυτελείας” θα περιοριστεί. Αυτό είναι σχεδόν σίγουρο πως θα βοηθήσει στην εμπέδωση του νέου καθεστώτος φτώχιας. Θα πρέπει να σκεφτούμε πως το λάδι, η φέτα, οι λιαστές ντομάτες, η παρμεζάνα θα γίνουν αγαθά απλησίαστα για μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού, τουλάχιστον στους ρυθμούς κατανάλωσης που είχαν συνηθίσει.
Ταυτόχρονα, καθώς η χώρα θα χρειάζεται εξαγωγές, και η εξαγωγική υποδομή είναι πραγματικά σέναν βόθρο αυτή τη στιγμή. Eίναι πολύ πιθανό μεγάλο μέρος της εμπορευματοποιημένης αγροτικής παραγωγής να πρέπει να κατευθυνθεί προς τη διασφάλιση συναλλάγματος.
Είναι πολύ πιθανό επίσης αγαθά όπως η βενζίνη να γίνουν δυσπρόσιτα, ειδικά εάν το κράτος αποφασίσει να μη θυσιάσει τα έσοδά του μειώνοντας τους φόρους στα καύσιμα. Και πιθανό να πρέπει να κρατήσει τους φόρους ψηλά προκειμένου να αποθαρρύνει τις εισαγωγές καυσίμων που κοστίζουν πολύτιμο συνάλλαγμα. Οπότε είναι σαφές πως θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η χρήση αστικών μέσων μαζικής μεταφοράς, τρένων και λοιπών μέσων που εξοικονομούν ενέργεια, σίγουρα όχι ταξί και αυτοκίνητα. Καθώς ο σιδηρόδρομος έχει αφεθεί στην τύχη του, όσο προσοχή και να του δοθεί, θα δημιουργηθούν προβλήματα λόγω έλλειψης των απαραίτητων εισαγόμενων κεφαλαιουχικών αγαθών. Είναι επίσης πιθανό, λόγω της ακρίβειας ή της έλλειψης βενζίνης να δημιουργηθεί υπερβολική ζήτηση που δεν θα μπορεί να καλυφθεί με την υπάρχουσα υποδομή.
Και τώρα που είπα ενέργεια. Ρεύμα. Ευτυχώς για τη μισή ηλεκτροπαραγωγή της χώρας ευθύνεται ο βρώμικος αλλά ντόπιος λιγνίτης (51,5%) . Το ίδιο ντόπιες είναι επίσης οι αρκετά υπο-εκμεταλλευμένες ΑΠΕ που ευθύνονται για το 13,5% της παραγωγής. Αλλά εδώ τελειώνουν τα εύκολα. Τόσο το φυσικό αέριο (15,5%), όσο το πετρέλαιο (11,7%) και οι διασυνδέσεις (7,7%) είναι εισαγόμενα και κοστίζουν συνάλλαγμα. Και το ακόμα χειρότερο είναι πως η έλλειψη διασύνδεσης στα νησιά, σημαίνει πως κάθε νησί διαθέτει το δικό του μικρό εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος με πετρέλαιο που από τη μία διαθέτει περιορισμένη απόδοση μετατροπής της θερμικής ενέργειας σε ηλεκτρική, και από την άλλη η υπερβάλλουσα παραγωγή που δεν καταναλώνεται από το νησί χάνεται καθώς δεν μπορεί να διοχετευθεί σε κάποιο άλλο νησί που θα την έχει ανάγκη. Συνολικά είμαστε μια πάρα πολύ ενεργοβόρα χώρα που καταναλώνει το περισσότερο πετρέλαιο στην ΕΕ (κατακεφαλήν).
Όλη αυτή η σούμα σημαίνει πως η ηλεκτρική ενέργεια θα αρχίσει να κοστίζει πολύ περισσότερο, λόγω της αύξησης της τιμής του εισαγόμενου πετρελαίου/αερίου. Κάτι που ευτυχώς θα ρίξει την κατανάλωση, αλλά δεν είμαστε σίγουροι κατά πόσο αυτή η πτώση θα είναι αρκετή για να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα που δημιουργείται από την κατανάλωση πετρελαίου. Είναι κοινωνικά δύσκολο για τους ανθρώπους να μειώσουν την κατανάλωση ενός αγαθού που θεωρούσαν δεδομένο και άπλετο, ακόμα και όταν οι τιμές είναι υψηλές και “οικονομικά” δεν τους συμφέρει.
Δεν είναι απίθανο να πρέπει να εφαρμοστούν πιο σκληρά μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης ενέργειας, ειδικά σε νησιά που δεν θα έχουν τη δυνατότητα του φθηνού λιγνίτη, όπως διακοπή της παροχής για κάποιες ώρες της ημέρας, εκ περιτροπής διακοπή προκειμένου να μειωθεί το peak της καταναλωσης κλπ. Κι ας σκεφθούμε πόσες αντιδράσεις θα δημιουργήσει αυτό και πόσες κόντρες μεταξύ των νησιών για το ποιος θα πάρει το μεγαλύτερο μερίδιο πετρελαίου θα υπάρξουν. Διότι ως γνωστόν η τουριστική υποδομή των νησιών μας για την αντιμετώπιση της ζέστης, δεν βασίζεται σε τίποτα άλλο από την “φθηνή” και “εύκολη” λύση του a/c. Λύση που στις καινούργιες συνθήκες ούτε φθηνή αλλά ούτε και εύκολη θα είναι.
Πρόβλημα επίσης θα δημιουργηθεί και με τον επιμερισμό του κόστους της ηλεκτροπαραγωγής. Σήμερα, οι καταναλωτές της ηπειρωτικής χώρας επιδοτούν πρακτικά τους καταναλωτές των νησιών, καθώς όλοι πληρώνουν τις ίδιες τιμές. Αυτή η διαφορά, λόγω των χαμηλών τιμών της ενέργειας και του ακριβού ευρώ που κάνει το κόστος του πετρελαίου και του λιγνίτη σχετικά πιο ισόρροπο, δεν δημιουργεί αντιδράσεις. Όμως στο νέο σκηνικό, το πετρέλαιο θα είναι δραματικά ακριβότερο από τον λιγνίτη με πολύ πιθανό αποτέλεσμα οι καταναλωτές της ηπειρωτικής χώρας να μη θέλουν να μοιραστούν αυτό το κόστος με τους νησιώτες. Ειδικά γνωρίζοντας την “αλόγιστη” χρήση του ακριβού πετρελαίου που θα κάνουν οι νησιώτες. Ειδικά γνωρίζοντας πως οι νησιώτες λόγω της αυξημένης δύναμής τους μέσα στη νέα κατάσταση, θα συνεχίσουν να κρατούν μεγάλο μέρος της τουριστικής υπεραξίας μακριά από τα χέρια του κράτους και της υπόλοιπης χώρας.
Και από τη μία οι νησιώτες θα απαιτούν μεγαλύτερο μερίδιο πετρελαίου προκειμένου να παράγουν το τουριστικό προϊόν τους, γνωρίζοντας πόσο σημαντικότερο θα είναι αυτό για την πεινασμένη για συνάλλαγμα χώρα. Από την άλλη, ο περιορισμός αυτού του πλούτου στους ίδιους είτε με νόμιμους (χαμηλός ΦΠΑ, επιδότηση ηλεκτρικής ενέργειας, ειδικό καθεστώς φορολόγισης), είτε με παράνομους τρόπους (φοροδιαφυγή, παράνομη εξαγωγή συναλλάγματος), θα δημιουργήσει ένα πεδίο ισχυρών αντιπαραθέσεων.
Μία άλλη ομάδα που η νέα κατάσταση θα φέρει στο κεντρικό σκηνικό και που τόσα χρόνια διατηρούσε μία αυτο-εικόνα παραμέλησης και εγκατάλειψης από το κράτος είναι οι αγρότες. Είτε δεχθούμε το ενδεχόμενο η κατάσταση με το εξωτερικό να είναι ομαλή, είτε πάρουμε το ενδεχόμενο κάποιου είδους αποκλεισμού, η Ελλάδα θα πρέπει να βασιστεί πολύ περισσότερο στην εσωτερική αγροτική παραγωγή, τόσο για την κάλυψη των τοπικών αναγκών, όσο και για την αύξηση των εξαγωγών. Η ελληνική γη θα πρέπει να αρχίσει πολύ γρήγορα να καλλιεργείται ξανά με τρόπο συστηματικό, καθώς οι ιταλικές ντομάτες, είτε δεν θα υπάρχουν, είτε θα είναι πολύ ακριβές. Κι αυτή η καλλιέργεια θα πρέπει να κατευθυνθεί κεντρικά από το κράτος προκειμένου να καθορίσει το είδος και την ποσότητα της σοδιάς προκειμένου να υπάρξει επάρκεια.
Η αναγκαιότητα της παρέμβασης του κράτους στην αγροτική παραγωγή είναι κι αυτή κάπως δεδομένη. Επειδή όλη αυτή την πληροφορία των νέων συνθηκών δεν θα έχουν προλάβει επαρκώς να την αναλύσουν οι αγρότες, το κράτος πρέπει να τους υποχρεώσει με κάποιο τρόπο να το πράξουν πριν η αγορά δημιουργήσει την ανάγκη. Δηλαδή εάν περιμένουμε η τιμή του ψωμιού να πάει στα ύψη από την έλλειψη αλεύρων, θα πεινάσουν πολλοί, μέχρι να παραχθεί από τους αγρότες το αλεύρι τον επόμενο ιούνη. Η αγορά μπορεί να είναι επαρκής μηχανισμός, αλλά μόνο σ’ένα χομπσικό/μαλθουσιανό επίπεδο. Δηλαδή δεν υπάρχει τροφή, πεθαίνει το 10% και την επόμενη χρονιά θα καλλιεργήσουμε περισσότερα και θα έχουμε να θρέψουμε λιγότερους.
Καίτοι δεν υπάρχει φόβος οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις στην ελλάδα να μην προσφέρουν σιτάρκεια, αυτό δεν θα είναι απλό να συμβεί. Ο Μεταξάς είχε καταφέρει να αποκτήσει η Ελλάδα σιτάρκεια τις παραμονές του πολέμου, πολλά χρόνια δηλαδή πριν την εισαγωγή της πράσινης επανάστασης στη γεωργία τη δεκαετία του 60. Όμως παρά τα προηγμένα μέσα που διαθέτουμε, ίσως αναγκαστούμε να περιορίσουμε την παραγωγή από τη μία σε θερμιδικά αποδοτικές καλλιέργειες (τέρμα τα μπαμπάκια δηλαδή), από την άλλη σε εξαγώγιμες καλλιέργειες που θα προσφέρουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία στο εμπορικό ισοζύγιο. Κι αυτό λίγο πολύ θα συμβεί με ένα κράτος που θα “πει” στους αγρότες τι να καλλιεργήσουν.
Καταλαβαίνουμε νομίζω πως οι αγρότες θα βρεθούν από παραμελημένοι, σε μία κατάσταση αυξημένης διαπραγματευτικής ισχύος. Και το κράτος που τόσα χρόνια τους ξεφούσκωνε τα λάστιχα και τους έταζε ένα μη διατηρήσιμο επίπεδο κατανάλωσης, θα πρέπει από τη μία να τους τάξει ένα νέο συμβόλαιο με το “έθνος” και από την άλλη να τους επιβάλει το είδος των καλλιεργειών που θα παράγουν. Δεν χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να δούμε τις συγκρούσεις που αυτό θα δημιουργήσει. Παραθέτω μερικές πιθανές:
i) Όλοι οι αγρότες θα προτιμούν να καλλιεργήσουν τα πιο ακριβά εξαγώγιμα αγαθά, κι όχι αυτά που θα κατευθύνονται προς την εσωτερική αγορά και τα οποία θα πωλούνται φθηνότερα.
ii) Η ποσόστοση (μεταξύ εξαγώγιμων/εσωτερικής κατανάλωσης) είναι πολύ πιθανό να είναι κάθετη κι όχι οριζόντια. Δηλαδή οι περιοχές που παράγουν το εξαγώγιμο λάδι θα έχουν ένα πλεονέκτημα απέναντι στους υπόλοιπους, ενώ άλλες περιοχές που θα είναι πιο αποδοτικές στην παραγωγή πατάτας πχ, θα βρεθούν ριγμένος στη μοιρασιά. Πρόκειται για έναν λογιστικό πονοκέφαλο που γίνεται ακόμα πιο έντονος από τις τοπικιστικές διαφορές. Και οι “αδικίες”, είτε θελημένες, είτε αθέλητες θα είναι πολλές και θα δημιουργούν ακόμα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια.
iii) Οι τιμές που θα πωλούνται τα αγροτικά προιόντα μπορεί να πρέπει αρχικά τουλάχιστον να καθοριστούν διοικητικά καθώς δεν θα υπάρχει επαρκής μηχανισμός αγοράς και επάρκειας για να μπορέσει να λειτουργήσει. Είμαι σίγουρος πως η τιμή που θα προσφέρει το κράτος προκειμένου να ταΐσει τους πεινασμένους αστικούς πληθυσμούς θα υπολείπεται της τιμής που θα είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν κάποιοι εξ’αυτών, κι αυτή η ανισορροπία, όσο τεχνητή ή επίπλαστη κι αν είναι (καθώς θα αφορά μικρό μέρος του πληθυσμού), θα δημιουργήσει επιπρόσθετη δυσαρέσκεια. Δεν έχει σημασία εάν πχ υπάρξουν μόλις 1000 αθηναίοι διατεθειμένοι να πληρώσουν 6 δρχ το κιλό τις ντομάτες (επίσημη τιμή 2δρχ). Σημασία έχει πως οι αγρότες θα θεωρήσουν πως πουλάνε τις ντομάτες τους πολύ φθηνά.
iv) Βάση της ήδη κακής σχέσης που έχουν με το κράτος, είναι πολύ πιθανό να θέλουν να κρατήσουν για τον εαυτό τους την καινούργια υπεραξία της παραγωγής τους. Είτε με λαθρεμπόριο προς το εξωτερικό, είτε με μία παράλληλη μαύρη αγορά στο εσωτερικό. Κάτι που θα κάνει την επίσημη παραγωγή να υπολείπεται των στόχων που έχουν τεθεί. Και η κοινωνική ανισότητα που θα δημιουργήσει αυτή η παράλληλη αγορά στους δοκιμαζόμενους αστικούς πληθυσμούς, θα αναγκάσει το κράτος να προσπαθήσει να την περιορίσει, δυσαρεστώντας ακόμα περισσότερο τους αγρότες που θα χάσουν αυτό το επιπλέον εισόδημα.
v) Καθώς η ανάγκη για τρόφιμα θα είναι επιτακτική, όπως έχουμε δει στο παρελθόν, οι διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να συνεχίζονται επ’ άπειρο. Και τόσο κατά τη διάρκεια της γαλλικής επανάστασης, όσο και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, η ανάγκη των αστικών πληθυσμών να τραφούν πίεσε το κράτος να γίνει πιο βίαιο με τους αγρότες. Όταν λοιπόν παρουσιαστούν τα ΜΑΤ για να επιτάξουν τη σοδειά, αυτή η δυσαρέσκεια γρήγορα θα μετατραπεί σε εχθρότητα προς το κράτος και τους επίσημους αστικούς πληθυσμούς. Διότι ανεπίσημα -και λόγω της σύνδεσης μεγάλου μέρους των αστικών πληθυσμών με τα χωριά- η παραγωγή από το χωριό θα φτάνει στην πόλη. Αλλά αυτό θα είναι η επιβεβαίωση της παράλληλης αγοράς που το κράτος ήθελε να περιορίσει εξ’αρχής.
vi) Καθώς ο αγροτικός πληθυσμός είναι σε γενικές γραμμές γερασμένος και όχι ιδιαίτερα μορφωμένος, το κράτος θα πρέπει να φέρει καινούργιους αγρότες, γεωπόνους κλπ προκειμένου να τονώσει την πολύ σημαντική προσπάθεια της σιτάρκειας και της παραγωγής εξαγώγιμων αγροτικών προιόντων. Νέοι πληθυσμοί που σίγουρα θα αντιμετωπίσουν αντιδράσεις από τους παλιούς, ακόμα κι αν γίνει προσπάθεια να υπάρχει κάποια εντοπιότητα στους νέους πληθυσμούς.
Vii) κακές ή λάθος αποφάσεις του κράτους στην αγροτική παραγωγή, είναι πολύ πιθανό να αποξενώσουν ακόμα περισσότερο τους αγροτικούς πληθυσμούς που μπορεί να αρχίσουν να θεωρούν όλες τις προτάσεις του κράτους λανθασμένες και να αρχίσουν να παράγουν αυτό που οι ίδιοι θεωρούν σωστό και συμφέρον.
Ένα από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα όλης του παιχνιδιού, είναι ο αυξημένος ρόλος του κράτους, σχεδόν σε κάθε τομέα της παραγωγής και της κατανάλωσης. Το κράτος υποχωρεί ως θεσμός τα τελευταία χρόνια και το ίδιο το πολιτικό προσωπικό του προβάλει μία εικόνα αδυναμίας ή/και ανικανότητας. Η εικόνα αυτή μέχρι σήμερα είναι χρήσιμη, καθώς από τη μία μειώνει τις ευθύνες των κρατικών λειτουργών (που απλά προεδρεύουν) και σηκώνουν τα χέρια ψηλά σε κάθε πρόβλημα και από την άλλη τους επιτρέπει -με άλλοθι αυτή την ανικανότητα- να προσφέρουν επικερδείς για τους ίδιους συμφωνίες παραχώρησης των κρατικών προνομίων σε ιδιώτες.
Αλλά όλο αυτό το πανηγυράκι στη νέα κατάσταση θα πρέπει να αλλάξει άρδην. Το κράτος θα πρέπει να αποφασίσει για ένα σωρό ζητήματα που αποφασίζονταν μέχρι στιγμής, είτε από μία έξω γραφειοκρατία (κομισιόν, υπόλοιπες κυβερνήσεις ΟΝΕ), είτε από μία “έξω” αγορά (τους καπιταλιστες και τους καταναλωτές όλης της ευρώπης).
Καθώς λοιπόν το κράτος θα πρέπει να αυξήσει σχεδόν παντού τις παραμεβάσεις του στις ζωές των πολιτών, δεν είμαι καθόλου σίγουρος πως θα έχει τη νομιμοποίηση (φαντασιακή ή πρακτική) να το κάνει. Οι ανισότητες που θα δημιουργεί η αγορά θα κάνει ακόμα μεγαλύτερο το κίνητρο των πολιτών να φοροδιαφύγουν ή να παρανομήσουν . Το λαθρεμπόριο που αναφέραμε είναι ένα παράδειγμα, όπως και η φοροδιαφυγή στα νησιά. Εάν σήμερα το κράτος έχει πρόβλημα να ελέγξει τις δραστηριότητες των πολιτών του, στο παράδειγμα της επιστροφής στη δρχ, τα προβλήματα θα είναι πολλαπλάσια. Κι αυτό εικάζω πως θα δημιουργήσει ακόμα μεγαλύτερη απονομιμοποίηση του κράτους.
Όπως μεγαλύτερη απονομιμοποιήση θα δημιουργήσουν όλα τα λάθη, οι παραλείψεις, ή οι ηθελημένες αδικίες που αυτό το κράτος θα κάνει μέσα στον πανικό της αλλαγής. Κι όπως είδαμε πολύ πρόσφατα με την κυβέρνηση ΓΑΠ, η ανοχή των πολιτών εξανεμίζεται γρήγορα όταν οι παλινωδίες, η αναποφασιστικότητα ή τα μη επιτυχημένα παραδείγματα που δημιουργεί η διακυβέρνηση, “αποδεικνύουν” σε πρακτικό επίπεδο τη γύμνια των κυβερνώντων.
Ένα παρόμοιο επίπεδο “ανευθυνότητας” με του κράτους, μπορούμε να το προσάψουμε τόσο στους πολίτες όσο και στις επιχειρήσεις. Και δεν δίνω κάποια ηθική διάσταση σε αυτή την ανευθυνότητα αλλά μια πολύ πρακτική. Η “έξω” αγορά δημιουργούσε τόσα δεδομένα, που οι αποφάσεις των επιχειρήσεων ήταν λίγο πολύ δεδομένες. Η κοστολόγηση των προϊόντων μέσα στην ευρωζώνη, είναι μια πολύ απλή υπόθεση σε σχέση με τα νέα δεδομένα. Συναλλαγματικές διαφορές, ελλείψεις σε συνάλλαγμα που θα σημαίνουν ελλείψεις σε ενδιάμεσα προιόντα, δημιουργία εναλλακτικών δικτύων προμηθευτών, ο κατάλογος είναι ατελείωτος χωρίς να προσθέσουμε και πιθανές “εχθρικές” ενέργειες από τους δανειστές μας (εμπάργκο, περιορισμός εμπορικών συναλλαγών, κατασχέσεις κλπ).
Η προστατευτική γυάλα του ευρώ δεν θα υπάρχει πια και οι αναταράξεις των διεθνών αγορών δεν θα είναι πια μόνο στα δελτία ειδήσεων ή στις οθόνες των χρηματιστών. Τα τελευταία 10-12 χρόνια που η πορεία μας προς την ΟΝΕ ήταν δεδομένη και ο παγκόσμιος καπιταλισμός διένυε μεθυστικές διαδρομές “ανάπτυξης”, “τίγρεων” και λοιπών χαριτωμένων χαρακτηρισμών, είχαμε τις εξής κρίσεις που δεν νιώσαμε ποτέ πραγματικά, όσο κοντά μας κι αν συνέβαιναν:
1997 κρίση στη ΝΑ ασία. 1998 στάση πληρωμών στη ρωσία. 2000 στάση πληρωμών στην αργεντινή. 2002-03 κρίση και νομισματική κατάρρευση της Τουρκίας. 2008 κατάρρευση Ισλανδίας. Να θυμίσω επίσης για το μέγεθος της προστασίας που μας προσφέρει η γυάλα, πως πέρσι τέτοια εποχή, ήταν πολύ διαδεδομένη η “λαϊκή” άποψη πως η κρίση δεν μας ακουμπά, ή κρίση είναι ένα παιχνίδι των ξένων για να μας φοβίσουν, η κρίση δεν θα ακουμπήσει την ελλάδα (αλογοσκούφης), κλπ κλπ κλπ μεγαλειώδη.
Το 2010 και μετά, όσο αστεία αισιόδοξα σενάρια κι αν δεχθούμε, όχι μόνο δεν θα είναι μια περιόδος παγκόσμιας καπιταλιστικής ευφορίας, αλλά ίσα ίσα θα είναι μια περιόδος ανταγωνισμών και αβεβαιότητας, είτε δεχθούμε πιο καταστραφολογικά σενάρια σαν του Βάλερσταιν (ο μεγάλος 30ετής πόλεμος που συνήθως έρχεται όταν μια ηγεμονία παρακμάζει), είτε δεχθούμε πιο ειρηνικές ομαλές μεταβάσεις. Άρα μπορούμε να περιμένουμε ακόμα περισσότερες κρίσεις και αλλαγές που δεν θα μας αφήσουν αλώβητους, όπως οι προηγούμενες.
Οι αστικοί πληθυσμοί που είναι και πιο εκτεθειμένοι στις αλλαγές των εμπορευματοποιημένων αγαθών θα είναι και αυτοί που θα αντιμετωπίσουν τις πιο δραματικές αλλαγές. Όσο πιο εξω-καπιταλιστικός ήταν ο τρόπος ζωής ενός ανθρώπου, τόσο λιγότερο θα επηρεαστεί από την αλλαγή. Η συνεχής πτώση του νομίσματος, θα σημαίνει και συνεχή πτώση του βιοτικού επιπέδου όλων των ανθρώπων που βασίζονται σε χρηματικές ροές για να καλύπτουν τις ανάγκες τους. Κι αυτό θα έχει τόσο πρακτικό, όσο και φαντασιακό αντίκτυπο. Κι όσο περισσότεροι εμπεδώνουν μετά το πρώτο σοκ, πως οι συνθήκες της ζωής τους θα χειροτερεύουν με την πάροδο του χρόνου, τόσο περισσότερο θα προσπαθούν να βρουν διεξόδους που θα τους επιτρέψουν να διατηρούν -όσο είναι δυνατό- τον παλιό τρόπο ζωής τους. Και είναι νομίζω εμφανές πως αυτό θα επιτευχθεί πιο εύκολα με το να φύγουν από τη χώρα.
Εικάζω λοιπόν πως όσο περνάνε οι βδομάδες και οι μήνες, όλο και περισσότεροι άνθρωποι από τα πιο μορφωμένα αστικά και εξευρωπαισμένα στρώματα, θα επιλέξουν να μεταναστεύσουν στην υπόλοιπη ευρώπη, όπου και η εργασία τους θα αμείβεται καλύτερα, και θα μπορούν να συνεχίσουν να ζούν με τον τρόπο που θα είχαν μάθει στην ελλάδα. Καταλαβαίνουμε πως η φυγή ενός ικανού αριθμού μορφωμένων ανθρώπων σε παραγωγική ηλίκια στο εξωτερικό, θα αποτελέσει ένα φρένο στις προσπάθειες ανάπτυξης, αναδιοργάνωσης και ορθολογικοποίησης του κράτους και της κοινωνίας. Βλέποντας τις δραματικές δημογραφικές αλλαγές που έχουν συμβεί σε αρκετές χώρες της ανατολικής ευρώπης (στην ουκρανία πχ περίπου το 60% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας βρίσκεται εκτός χώρας), ή σε failed states όπως το Ιράκ, θα μπορούσαμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα.
Οποιαδήποτε διοίκηση θα έχει να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα και σε γενικές γραμμές οι δυνατότητες αντίδρασης της θα είναι περιορισμένες. Θα μπορούσε να προσπαθήσει να δημιουργήσει ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο με τους απογοητευμένους πολίτες της, επιλέγοντας διάφορα υλικά. Η προπαγάνδα θα είναι απαραίτητη προκειμένου να αντικαταστήσει την διάλυση της κοινωνικής οργάνωσης έτσι όπως υπήρχε μέχρι σήμερα. Η πρόοδος μέσω του πλουτισμού, και το χρήμα ως μέτρο σύγκρισης της επιτυχίας είναι δύο αγαθά που δεν θα μπορέσεις να προσφέρεις σε βραχυχρόνιο διάστημα στους πολίτες σου και άρα θα πρέπει να εφεύρεις άλλα:
Το κοινό εθνικό αίσθημα είναι ένα τέτοιο υλικό, αλλά αμφιβάλω πως θα παρακινήσει κάτι παραπάνω από τα περισσότερο λαϊκά στρώματα, που αρχικά τουλάχιστον, δεν θα έχουν καν σκεφτεί να εγκαταλείψουν τη χώρα, τόσο λόγω μικρότερου βαθμού κοσμοπολιτισμού, όσο και πρακτικά διότι θα φοβούνται, πως η ήδη επισφαλής θέση τους μέσα στην ελληνική κοινωνία, θα μεταφραστεί σε ακόμα χειρότερη θέση στο εξωτερικό.
Ένα περισσότερο χίπικο μετα-νεωτερικό συμβόλαιο βασισμένο σε μια διαφορετική αξιακή βάση επιτυχίας και ποιότητας ζωής, όπως η οικολογία, η υγεία, η μόρφωση ως αυταξία, ένας υγειηνός τρόπος ζωής και κατανάλωσης, θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη απήχηση σε πιο μορφωμένα στρώματα και κάποια από αυτά να τα παρακινήσει να μείνουν στη χώρα. Θα έπρεπε με κάποιο τρόπο να υποσχεθείς αύξηση του μέσου όρου ζωής, καλλιέργεια μόνο βιολογικών προϊόντων, πιο υγιεινές συνθήκες ζωής, καλύτερη και περισσότερη δημόσια περίθαλψη και μόρφωση (από το σημείο που βρίσκονται σήμερα δεν θα είναι και πολύ δύσκολο), λιγότερες ώρες εργασίες και γενικά ένα τελείως διαφορετικό πρότυπο ζωής που θα είναι φθηνότερο σε συνάλλαγμα και πιο επιθυμητό από τους πολίτες.
Τα προβλήματα ενός τέτοιου συμβολαίου δεν είναι λίγα. Αρχικά θα πρέπει να πείσεις ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού να εγκαταλείψει όλες εκείνες τις αξίες τις οποίες έθετες εσύ ο ίδιος ως σύστημα μέχρι σήμερα, ως όρια επιτυχίας. Πιθανότατα μετά την καταστροφή, αρκετοί θα έχουν πεισθεί πως το προηγούμενο παράδειγμα δεν ήταν επιτυχημένο, αλλά ακόμα και αυτό το πρώτο αυτονόητο βήμα δεν θα είναι σίγουρο. Είναι εξίσου πιθανό να θεωρήσουν πως κάποιος εξωτερικός παράγοντας ευθύνεται για τη δική τους κατάντια και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι είναι πολύ προσφιλή pet για τις κοινωνίες. Βλέποντας πόσο γρήγορα και εύκολα τα παπαγαλάκια της κυβέρνησης έστησαν ένα αντιγερμανικό κλίμα μέσα σε μερικές μέρες με υλικό το εξώφυλλο μίας γερμανικής φυλλάδας, μπορούμε να φανταστούμε αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις να προσπαθούν να κατευθύνουν την οργή προς την κυβέρνηση, τους ξένους ή ακόμα και τη θεία δίκη ή τους εξωγήινους. Μία κοινωνία σε κατάσταση σοκ δεν είναι εύκολη σε προβλέψεις, μοιάζει με σύστημα στο οποίο μικρές αλλαγές στις αρχικές συνθήκες, μπορούν να επηρεάσουν δραματικά τα αποτελέσματα. Και αιτήματα με απτά και άμεσα αποτελέσματα όπως οι δημόσιες εκτελέσεις, θα έχουν πάντα προβάδισμα απέναντι σε πιο νεφελώδεις αόριστες και μακροχρόνιες δεσμεύσεις όπως η υψηλού επιπέδου δημόσια υγεία.
Οι πολίτες σίγουρα θα θέλουν να πιαστούν από κάτι πιστευτό μέσα στο χάος, με την ίδια λογική που η υπόσχεση του Γκόρντον Μπράουν για μία νέα βιομηχανική επανάσταση στην Αγγλία, έχει κερδίσει οπαδούς, όσο αστεία κι αν ακούγεται από τα στόματα μιας κυβέρνησης που ολοκλήρωσε το έργο της αποβιομηχάνισης της χώρας και την μετατροπή της σ’ένα απέραντο χρηματιστικό καζίνο. Ή όπως η υπόσχεση για σοσιαλισμό ή βαρβαρότητα έπεισε πολύ κόσμο να συμμετάσχει συνειδητά στην εκλογή του Πασόκ τον Οκτώβρη του 2009.
Όπως λέει όμως και η παροιμία, τα μικρά θαύματα κρατάνε τρεις και τα μεγάλα έξι μέρες. Είναι πολύ σημαντικό η διοίκηση που θα αναλάβει την πρωτοβουλία, να δημιουργήσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα θετικά παραδείγματα που να “αποδεικνύουν” το όραμά της, αλλιώς γρήγορα θα χάσει την πρωτοβουλία και το καθαρό ποινικό μητρώο της, με αποτέλεσμα ακόμα και θετικά μέτρα αργότερα να μη διαθέτουν την ίδια απήχηση.
Αντίθετα, εάν το θετικό παράδειγμα της φυγής από τη χώρα εμπεδωθεί πιο γρήγορα από τα πρώτα σημάδια θετικών ειδήσεων το νέου οράματος, τα πράγματα για τη διοίκηση θα σκουρύνουν σημαντικά. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα έχει τρόπους να το αντιμετωπίσει, αλλά πως οι τρόποι αυτοί θα αρχίσουν να ακυρώνουν το όραμα που η ίδια υπόσχεται. Διότι τελικά θα μπορούσε να επιβάλει λιγότερο ή περισσότερο επιτυχείς περιορισμούς στην έξοδο των πολιτών από τη χώρα. Άλλα ανεξάρτητα με το πόσο πετυχημένο θα είναι ως διοικητικό μέτρο, θα αποτελεί μία τεράστια ιδεολογική ήττα, καθώς το κράτος θα παραδέχεται πως έχει φυλακίσει τους πολίτες του. Η ανατολική γερμανία μπορούσε να υπόσχεται την ουτοπία του σοσιαλισμού ως όραμα, αλλά το τείχος του Βερολίνου υπήρχε εκεί για να θυμίζει πως το όραμα της ουτοπίας δεν έπειθε όχι μόνο τους πολίτες της, αλλά και τους ίδιους του πολιτικούς της.
Ο περιορισμός της εξόδου από τη χώρα θα αποτελεί ένα ακόμα σημαντικό βήμα προς τη απολυταρχία. Το κράτος θα έχει αναγκαστεί να παρέμβει στις ζωές των πολιτών με τόσους διαφορετικούς τρόπους μέχρι στιγμής, κάποιες από τις οποίες θα έχουν πιο βίαιη μορφή, που δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την πιθανότητα να καταφύγει και σε διοικητικά μέτρα εναντίον αυτών που φεύγουν, τους “προδότες” (για να το θέσω με εθνικούς όρους).
————edit begin 23.04.10———————————-
Μια άλλη θετική για το κράτος παράμετρος του σεναρίου εξόδου του παραγωγικού πληθυσμού από τη χώρα, θα είναι να περιορίσουν οι εταίροι μας την εγκατάσταση ελλήνων πολιτών στα εδάφη τους. Με αυτόν τον τρόπο τη βρώμικη δουλειά την κάνουν οι ξένοι και το κράτος δεν χρειάζεται να κανει τον κακό. Παρόλαυτα δεν είμαι σίγουρος πως αυτή η απαγόρευση θα έρθει αμέσως, ειδικά -οπως εξηγήσαμε πιο πριν- που στην αρχή, θα φύγουν από τη χώρα κατα κανόνα νέοι μορφωμένοι άνθρωποι με προσόντα που θα θεωρούν οτι στο εξωτερικό θα τύχουν καλύτερης μεταχείρισης.
Δημόσια Υγεία.
Έχουν δίκιο όσοι φοβούνται μία επιδείνωση του επιπέδου δημόσιας υγείας από μία πιθανή οικονομική κατάρρευση και πτώση του ΑΕΠ (σε ευρώ). Οι φαρμακευτικές ουσίες που θα βρίσκονται σε καθεστώς προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων θα είναι απλησίαστες για τους Έλληνες με τις υποτιμημένες δρχ. Ασθένειες που θεωρούνται σήμερα ιάσιμες ή διαχειρίσιμες από αυτά τα καινούργια φάρμακα, θα ισοδυναμούν με θανατική καταδίκη για τους πάσχοντες. Ειδικά τα πρώτα χρόνια, μέχρι η χώρα να βρει τους νέους της ρυθμούς, δεν είναι είναι απίθανο να δούμε αύξηση των θανάτων από ασθένειες που μέχρι σήμερα θεωρούνται τριτοκοσμικές (όπως η φυματίωση). Υπάρχει μία πρόσφατη έρευνα που δείχνει τον συσχετισμό μεταξύ των θανάτων του φυματίωση και των προγραμμάτων του ΔΝΤ (16%αυξηση). Φυσικά μία κυβέρνηση που θα έχει θέσει ως προτεραιότητά της τη δημόσια υγεία (το μετα-χίπικο σενάριο), σε μερικά χρόνια θα καταφέρει να βελτιώσει την ποιότητα ζωής με πιο απλά πράγματα (ευρεία χρήση ποδηλάτων, μείωση του νέφους από τη μικρότερη κατανάλωση πετρελαίου, καλύτερη διαχείριση των πόρων της δημόσιας υγείας με χρήση περισσότερων φθηνότερων μη πατενταρισμένων φαρμακευτικών ουσιών κλπ). Είναι φυσικά εξίσου σημαντικό να προσπαθήσεις να αποτρέψεις τη φυγή γιατρών προς το εξωτερικό (τάση που υπάρχει ήδη εδώ και μερικά χρονια). Αλλά παρόλαυτά τους πρώτους τουλάχιστον μήνες, με τις πιθανές ελλείψεις φαρμάκων και τις ακόμα πιο πιθανές ελλείψεις τροφίμων τα πράγματα δεν θα είναι αισιόδοξα, ειδικά για τους ήδη πάσχοντες.
Πάντως ένα κράτος που δεν θα επιμείνει στο μεταχίπικο σενάριο, και / ή δεν διαχειριστεί καλά την υπόθεση, θα μπορεί να περιμένει πτώση του μέσου όρου ζωής αντίστοιχη των πρώην σοβιετιών (περίπου 10 χρόνια)
—————-edit end 23.04.10———————————-
Τα πορίσματα Αρμαγεδδών.
Εδώ θα μιλήσουμε για “εξωφρενικά” με τα σημερινά δεδομένα, αλλά όχι απίθανα σενάρια που θα απειλήσουν να μετρατρέψουν την χαοτική κατάσταση της νέας ζωής της χώρας, σε αβίωτη κόλαση.
α)Η τιμωρία από το εξωτερικό. μέχρι στιγμής έχουμε εξετάσει ένα ιδιαιτέρως ελαφρύ σενάριο όπου η απάντηση στη χρεοκοπία από το εξωτερικό θα είναι ελαφριάς μορφής, ως και ουδέτερη. Καθώς οι εντάσεις θα αυξάνονται λόγω της κρίσης και οι υποψήφιες προς χρεοκοπία χώρες θα γίνονται όλο και περισσότερες, είναι πιθανό οι δανείστριες χώρες να επιβάλουν κάποιου είδους περιοριστικά μέτρα προκειμένου να μην ενθαρρύνουν θετικά το παράδειγμα της χρεοκοπίας. Μέρος του μηχανισμού της χρεοκοπίας είναι και η ανάγκη του χρεοκοπημένου να “δείξει” πως μεταμελεί ή με κάποιο τρόπο πληρώνει αυτή του την ατασθαλία. Με λίγα λόγια πως υπάρχει ένα σημαντικό κόστος. Εάν φανεί πως αυτό το κόστος είναι πολύ μικρό ή μηδαμινό, είναι πιθανό κι άλλες χώρες που έχουν οικονομικές δυσκολίες να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο. Κάτι που θα ήταν από μη επιθυμητό μέχρι καταστροφικό για τους δανειστές.
Από τα μέχρι τώρα σενάρια πιστεύουμε πως η ελλάδα θα αντιμετωπίσει σημαντικά προβλήματα στην πορεία της εξόδου της. Προβλήματα που θα “τιμωρήσουν” το κράτος και τους πολίτες τους στα μάτια των δανειστών. Όμως το πόσο πολύ θα πρέπει να “τιμωρηθούν” είναι κάτι που δεν μπορούμε να το προβλέψουμε με σιγουριά. Οι Ισλανδοί στις πρώτες μέρες της χρεοκοπίας τους, είδαν τους Βρετανούς και τους Ολλανδούς (χώρες που θεωρούσαν πολύ φιλικές) να τους συμπεριφέρονται επιθετικά και τις σκανδιναβικές χώρες να μη θέλουν να τους δανείσουν, ούτε τα απαραίτητα για την εισαγωγή τροφίμων και φαρμάκων. Χρειάστηκε ο γεω-πολιτικός εκβιασμός του Πούτιν που έταξε 4δις στο στρατηγικά τοποθετημένο νησάκι στη μέση του βόρειου Ατλαντικού, για να αναγκάσει απρόθυμα τους σκανδιναβούς και ο ΔΝΤ να προσφέρουν 1δις ως απόθεμα για την εισαγωγή των απαραίτητων. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός πως από τη χρεοκοπία της Αργεντινής πριν περίπου 10 χρόνια, η Γερμανία και η Ιταλία ήταν οι μόνες χώρες που τελικά δεν συμφώνησαν με το restructuring του χρέους μετά το χρεοστάσιο. Οι δύο χώρες διαθέτουν το ¼ του ελληνικού χρέους (μπρρρ).
Τα μέτρα “τιμωρίας” θα μπορούσαν να είναι παθητικό εμπάργκο (δεν πουλάμε τίποτα στους έλληνες), ενεργητικό εμπάργκο (δεν αφήνουμε και κανέναν άλλο να τους πουλήσει τίποτα), κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων της χώρας στο εξωτερικό, φυσικά άρνηση παροχής δανείων (αυτό είναι αυτονόητο), ή περιορισμό του ύψους των εμπορικών συναλλαγών με δασμούς ή άλλα τιμωρητικά μέτρα. Ακόμα και η απλή “ηθική” κατακραυγή είναι σημαντική για μία τουριστική χώρα. Σκεφτείτε τον τουρισμό να βυθιστεί έστω και για μία μόλις σεζόν, είτε λόγω ταραχών τύπου αργεντινής ή δεκεμβρίου, είτε λόγω “τιμωρίας” προς τους “τεμπέληδες”.
Όπως κι αν έχει το πράγμα, μία ή ένας συνδυασμός των παραπάνω κινήσεων θα στερήσει τη χώρα από πολύτιμο συνάλλαγμα που θα είναι απαραίτητο τουλάχιστον για την προμήθεια καυσίμων και άλλων πρώτων υλών (οι υδρογονάνθρακές αποτελούν το 67% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης της χώρας, 58% για το πετρέλαιο και 9% ΦΑ και απορροφούν το 5% του ΑΕΠ). Δεν θα είναι παράλογο σε μία τέτοια περίπτωση να έχουμε δελτία στην παροχή καυσίμων, καθώς ανεξάρτητα από την εσωτερική τιμή δεν θα υπάρχει αρκετό πετρέλαιο για να παραχθεί ρεύμα για τα νησιά, κίνηση για τα τρακτέρ, τα πλοία, τα φορτηγά και τα ΜΜΜ . Ας θυμηθούμε πως τον λιμό της αθήνας το χειμώνα του 1941-42 (και 42-43) τον προκάλεσε η παντελής έλλειψη μέσων μεταφοράς των τροφίμων από τους παραγωγούς στους καταναλωτές καθώς η αθήνα, σε αντίθεση με άλλες μεγάλες πόλεις, δεν διαθέτει αγροτική παραγωγή στην άμεση περιφέρειά της.
Και σε καθεστώς συναλλαγματικής ασφυξίας, είναι ακόμα πιο σημαντική η σιτάρκεια της χώρας προκειμένου να αποφύγουμε όσο είναι δυνατό τα συσσίτια και τον λιμό, καθώς οι εισαγωγές τροφίμων δεν θα είναι μόνο απαγορευτικές σε όρους συναλλάγματος, αλλά πολλές φορές και αδύνατες.
β) Νομισματική κατάρρευση. Έχουμε πει και παραπάνω, πως οι προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ένα νέο και σίγουρα πιο αδύναμο νόμισμα είναι μεγάλες. Υπονοήσαμε επίσης πως θα υπάρχει κάποιου είδους ταυτόχρονη κυκλοφορία ευρώ και δραχμών, και πως η νέα δραχμή δεν θα είναι ένα ιδιαίτερα επιθυμητό νόμισμα, τόσο στο εξωτερικό, όσο και στο εσωτερικό. Καθώς το κράτος και η νέα κεντρική τράπεζα θα προσπαθήσουν να τυπώσουν την διέξοδό τους από την κρίση, το νέο και ασθενές νόμισμα θα χάνει συνεχώς αξία. Υπάρχει λοιπόν η πιθανότητα, κάποια στιγμή να βιώσουμε αυτό που οι αυστριακοί οικονομολόγοι περιέγραψαν ως νομισματική κατάρρευση.
Ο συνεχής πληθωρισμός μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτος υπό ορισμένες συνθήκες που δεν είναι απαραίτητα ελέγξιμες. Μπορεί να υπάρξει μία στιγμή που οι πολίτες θα καταλάβουν πως δεν έχει νόημα να κρατούν στα χέρια τους δραχμές, διότι αυτές θα χάνουν συνεχώς αξία. Αυτή η συνείδηση θα τους ωθήσει να ανταλλάσουν τις δραχμές τους, είτε με κάποιο άλλο νόμισμα εάν μπορούν, είτε με αγαθά (που σε μερικούς μήνες θα κοστίζουν περισσότερο έτσι κι αλλιώς). Αυτό θα αυξήσει την ταχύτητα κυκλοφορίας του νομίσματος και μαζί με την αυξημένη ποσότητα του χρήματος θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερο πληθωρισμό.
Η κεντρική τράπεζα μπορεί να προσπαθήσει να μειώσει την ποσότητα του χρήματος, αλλά αυτό πρώτον μπορεί να είναι αδύνατο να συμβεί καθώς το κράτος μπορεί να μην έχει καταφέρει ακόμα να ισοσκελίσει τους ισολογισμούς του. Και δεύτερον, μπορεί η αύξηση της ταχύτητας της κυκλοφορίας του χρήματος να μην μπορέσει να αντισταθμιστεί από την πτώση της ποσότητας, καθώς οι πολίτες δεν θα εμπιστεύονται πια το νέο νόμισμα ακόμα κι αν τους “συμφέρει”. Με λίγα λόγια η κεντρική τράπεζα θα πρέπει να ξαναγίνει μονεταριστική προσπαθώντας να κρατήσει την αξία του νομίσματος, κάτι που μπορεί να είναι ανεπιθύμητο από τη νέα πολιτική τάξη που θα έχει ανδρωθεί και κερδίσει εξουσία μέσα στον κεντρικό ρόλο που θα διαθέτει το κράτος σε μία πληθωριστική νέα κατάσταση.
Εάν λοιπόν το κράτος και η κεντρική τράπεζα δεν καταφέρουν ή δεν επιθυμούν να αντιμετωπίσουν την αύξηση του πληθωρισμού, η διαδικασία της αύξησης της ποσότητας και της ταχύτητας κυκλοφορίας του χρήματος θα φτάσει σε επίπεδα που το νόμισμα δεν θα είναι αξιόπιστο μέσο συσσώρευσης και γρήγορα ο ρυθμός αύξησης του πληθωρισμού θα γίνει ανεξέλεγκτος, καθώς οι πολίτες θα κάνουν κύρια προτεραιότητά τους την κατανάλωση όλων των διαθέσιμων εισοδημάτων τους, όσο πιο γρήγορα είναι αυτό δυνατό.
Η νομισματική κατάρρευση τύπου Βαϊμάρης, πρακτικά θα επιστρέψει την οικονομία σε προ- νομισματικό στάδιο σε ορισμένες πτυχές της, ή θα επιβάλει την ντεφάκτο χρήση του σταθερού ευρώ από τους πολίτες, παρακάμπτωντας τη δραχμή όπου αυτό είναι δυνατό. Στη δεύτερη περίπτωση, η χώρα θα βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να διαθέτει ένα ανεπίσημο νόμισμα το οποίο φυσικά ούτε θα ελέγχει, ούτε θα είναι τυπικά μέλος. Πρακτικά το κράτος θα αναγκαστεί να ξαναποδεχθεί το ευρώ ως ντεφάκτο νόμισμα συναλλαγών αλλά με πολύ πιο επαχθείς όρους για την ίδια. Διότι θα πρέπει όπως και η Αργεντινή τη δεκαετία του 90 να βρίσκει έσοδα σ’ένα νόμισμα (ευρώ) που δεν είναι το επίσημό της.
γ) The Failed State. Προσωπικά αυτό μου φαίνεται ένα καθόλου εξωφρενικό ενδεχόμενο, παρά το γεγονός πως οι επιπτώσεις του θα είναι δραματικές. Το σενάριο προβλέπει την ελληνική πολιτική τάξη σε κάποια στιγμή αυτής της πορείας να απονομιμοποιηθεί πλήρως, είτε λόγο αδυναμίας να ελέγξει την κατάσταση, είτε λόγω αναποτελεσματικότητας, είτε λόγω έλλειψης βούλησης να προχωρήσει σε κινήσεις πολύ ξένες και έξω από αυτό που η ίδια φαντασιώνεται ως τρόπους διακυβέρνησης.
Νομίζω πως ένα βασικό μοτίβο της κοινωνικής φαντασίωσης μετά από μια ενδεχόμενη φυγή από ευρώ, θα είναι η επιστροφή στην “κανονικότητα”. Όπου κανονικότητα θα θεωρείται ό,τι υπήρχε και πριν την φυγή, καλό ή κακό. Αυτή η “κανονικότητα” θα είναι αδύνατο να έρθει όπως εξηγήσαμε πιο πάνω, καθώς από μόνη της ήταν μία παροδική στρέβλωση που έφερε η έλευση του ευρώ. Δηλαδή η αγορά πολυτελών αυτοκινήτων δεν ήταν ακριβός μέρος της κανονικότητας στις αρχές της δεκαετίας του 90, αποτέλεσε όμως μέρος της κανονικότητας μετά το 2000. Κι αυτό εικάζω θα είναι πολύ δύσκολο να αναστραφεί.
Είναι πολύ πιθανό η ευπρεπείς τάξεις (όπως θα ονομάσουμε το ανομοιογενές συνονθύλευμα μικροαστικών στρωμάτων με φαντασιακή -και πολλές φορές καταναλωτική- συμπεριφορά πέρα από τις δυνάμεις και τα συμφέροντά τους), να ακολουθήσουν όποια πολιτική δύναμη τους υποσχεθεί τη γρήγορη επάνοδο στην κανονικότητα. Καθώς φυσικά αυτό θα είναι αδύνατο, γρήγορα οι ευπρεπείς τάξεις θα απογοητευτούν, καθώς όπως εξηγήσαμε οι πραγματικότητες που θα τους θυμίζουν τη νέα κατάσταση θα είναι παντού γύρω τους. Έτσι θα αρχίσει μία διαρκής διαδικασία διαψεύσεων, απογοητευμένων πολιτών, κυβερνήσεων που δεν θα αντέχουν, εκπτώσεις στο “όνειρο” της κανονικότητας κλπ.
Φυσικά κάποια στιγμή, όπως και στην αργεντινή, οι φαντασιώσεις των ευπρεπών τάξεων και η πραγματικότητα που θα τους προσφέρει κάποια μελλοντική κυβέρνηση θα έρθουν σε μία ισορροπία, έστω και αναγκαστική. Οι ευπρεπείς τάξεις άπαξ και εξασφαλίσουν τις βασικές ανάγκες τροφής και στέγασης, θα αναζητήσουν γρήγορα την ασφάλεια απέναντι στην “αναρχία” που θα απειλεί τα υποθετικά κεκτημένα της όποιας περιουσίας τους έχει απομείνει. Αλλά τότε θα έρθουν αντιμέτωπες με καταστάσεις που είναι ήδη κακές σήμερα και σίγουρα μέχρι τότε θα είναι χειρότερες. Δηλαδή θα αναγκαστούν να ξαναστείλουν τα παιδιά τους στα δημόσια σχολεία, θα αναγκαστούν να πάνε ξανά στα δημόσια νοσοκομεία, υπηρεσίες που ήδη σήμερα βρίσκονται σε πολύ κακή κατάσταση. Μόνο που σήμερα οι ευπρεπείς τάξεις νιώθουν (αδίκως, αλλά αυτό δεν αλλάζει το πως νιώθουν) μονωμένες από τέτοιες “κακοτοπιές”. Ήταν άλλωστε μέρος της συμφωνίας του θατσερο-μπλερικού συμβολαίου με τους πλούσιους. Η δημόσια παιδεία και υγεία θα υποχρηματοδοτηθεί διότι οι ευπρέπεις τάξεις δεν την έχουν ανάγκη. Η παγίδα αυτού του συμβολαίου έχει ήδη φανεί εδώ και 2 χρόνια, καθώς όλο και περισσότερα μέλη των ευπρεπών τάξεων χάνουν οικονομικά τη θέση τους, αλλά μία έξοδος από το ευρώ και η συνεπαγόμενη πτώση του βιοτικού επιπέδου (έτσι όπως το όριζαν αυτές οι τάξεις) θα κάνει την μετάπτωση ακόμα πιο δραματική.
Μέχρι σήμερα αυτή η πτώση από τον “παράδεισο της ευπρέπειας” συνέβαινε κυρίως σε προσωπικό επίπεδο. Η κρίση δεν χτυπά τους πάντες χρονικά και ποιοτικά ομοιόμορφα και άρα η συνείδηση πως κάτι δεν πάει καλά είναι αποσπασματική. Αν δούμε το πως από το σύνθημα “η κρίση δεν θα ακουμπήσει την ελλάδα” της άνοιξης του 2009, στα πρώτα σύννεφα των αρχών του καλοκαιριού από τους ασχολούμενους με τον τουρισμό, στην κατακόρυφη πτώση της αγοράς στο δεύτερο εξάμηνο και την πτώση των δημ. Υπαλλήλων με την αρχή του νέου χρόνου. Μία φυγή από το ευρώ, θα φτωχύνει τους πάντες ταυτόχρονα και δραματικά.
Οπότε όσοι δεν κατάφεραν να έχουν καταθέσεις στο εξωτερικό ή σημαντικά έσοδα σε συνάλλαγμα, θα βρεθούν σε πολύ δυσχερή θέση. Μέσα σε αυτή την περιδίνηση, είναι πιθανό να ριζοσπαστικοποιηθούν, όσο απειλούνται οι ανάγκες επιβίωσης τους, είτε από λάθη που οδήγησαν σε ελλειπή αγροτική παραγωγή ή ελλειπή διανομή της, είτε από αντικειμενικούς παράγοντες.
Θεωρητικά, καθώς οι ευπρεπείς τάξεις θα μεταφέρουν τις επιθυμίες τους από τις ανάγκες επιβίωσης, στις ανάγκες ασφάλειας, θα επιδιώξουν πιο συντηρητικές κυβερνητικές προτάσεις που θα υπόσχονται την κάλυψη τους.
Όμως εδώ μπορούν να μπουν πολύ αστάθμητοι παράγοντες που θα αλλάξουν τους συσχετισμούς. Μπορεί το παράδειγμα της φυγής προς το εξωτερικό να θεωρηθεί πιο πετυχημένος τρόπος επιστροφής στην κανονικότητα και να αλλάξει τους κοινωνικούς συσχετισμούς μέσα στη χώρα. Μπορεί η σύγκρουση μεταξύ κεντρικής κυβέρνησης και “επιτυχημένων” τοπικών κοινωνιών, όπως είναι τα τουριστικά νησιά, να οδηγήσει σε αμφισβήτηση της αποτυχημένης κεντρικής εξουσίας και αποσχιστικές τάσεις. Τάσεις που θα είναι πιο έντονες και εύκολες όσο διατηρείται η συμμετοχή της χώρας στην ΕΕ. Δεν είναι καθόλου απίθανο, το αστείο μεταξύ των κρητικών για απόσχιση μέσω δημοψηφίσματος το 2013, να γίνει σοβαρή πρόταση, ειδικά όταν οι κρητικοί θα δουν πως το κεντρικό κράτος θα θέλει να τους πάρει περισσότερα πράγματα απ’ όσα θα τους προσφέρει. Άλλη μη ελέγξιμη παράμετρος θα είναι το πως θα συμπεριφερθούν όλοι αυτοί που θα κερδίσουν (ή θα χάσουν λιγότερα από τους υπόλοιπους) με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από μία έξοδο από το ευρώ. Αναφέραμε ήδη τους αγρότες.
Μία παράμετρος, ή ένας συνδυασμός των παραπάνω μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός κράτους που δεν θα διαθέτει επαρκή ισχύ ή νομιμοποίηση για να επιβάλει τη θέλησή του στο σύνολο της επικράτειας, όχι πολύ διαφορετική από την κατάσταση στα ύστερα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας. Φυσικά εδώ, σημαντικός παράγοντας συνοχής αποτελεί η φαντασίωση του έθνους, που σε γενικές γραμμές θεωρείται ισχυρή μεταξύ του πληθυσμού. Όμως δεν είμαι καθόλου σίγουρος κατά πόσο οι φορείς της θα επιδιώξουν να put the money, where their mouth is, που λένε και στο αμέρικα. Με λίγα λόγια δεν ξέρουμε πόσοι και κατά πόσο οι πολίτες θα επιλέξουν να βάλουν σε προτεραιότητα τη φαντασίωση του έθνους από τη φαντασίωση της (ευπρεπούς) τάξης.
Τα καλά νέα.
1. Παρότι το εμπορικό μας έλλειμμα είναι φρικιαστικό (μόλις το μισό σε απόλυτους αριθμούς σε σχέση με τη γαλλία και την ισπανία με πολλαπλάσιο πληθυσμό) παραμένει πολύ κάτω από το 50% του ΑΕΠ που ήταν για την αργεντινή λίγο πριν την κατάρρευση.
2. Παρότι φορολογούμε ήδη αρκετά τους νομιμόφρονες πολίτες, η φοροδιαφυγή αποτελεί ένα σημαντικό μαξιλάρι επιπλέον εσόδων για το κράτος. Φυσικά δεν είναι καθόλου βέβαιο πως θα καταφέρει να τη συλλάβει.
3. Παρότι το χρέος του κράτους είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο (είμαστε στην 4-5θέση παγκοσμίως), τα χρέη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων είναι σημαντικά χαμηλότερα ακόμα και από τον μέσο όρο της ΕΕ. Με λίγα λόγια έχουμε σχετικά ευημερούντες πολίτες σενα χρεοκοπημένο κράτος. Κάτι που ταιριάζει και με το δύο. Όμως, στο συνολικό χρέος δεν προσμετράται το άτυπο χρέος των μεταχρονολογημένων επιταγών (γύρω στο 150% του ΑΕΠ), ούτε το κόστος που θα έχει για τους πολίτες ενδεχόμενη περαιτέρω κατάρρευση των υπηρεσιών του κράτους (υγεία, παιδεία, ασφάλεια, κλπ). Ταυτόχρονα κάνει ακόμα πιο εύκολη την εγκατάλειψη του χρεοκοπημένου κράτους. Στα θετικά είναι πως οι μεταχρονολογημένες επιταγές λόγω της φύσης τους, είναι αυστηρά εσωτερικό χρέος.
4. Η διασύνδεση των αστικών στρωμάτων του πληθυσμού με τα χωριά, θα κάνει πιο εύκολη τη μετάβαση τους πρώτους κρίσιμους μήνες που είναι πιθανό να σημειωθούν και οι μεγαλύτερες ελλείψεις σε είδη πρώτης ανάγκης.
__________________



υπογράφω ως ένας φίλος
γιατί θέλω να μείνω ανώνυμος
υπογράφω ως ένας φίλος γιατί ως ανώνυμος τους αναγκάζω να απαντούν με επιχειρήματα
ενώ ως επώνυμος τα επιχειρήματα τους τα μετατρέπουν σε πίεση
πίεση που μεταφράζεται σε οτιδήποτε μέσο μπορεί να εφεύρει ένα άθλιο πολιτικό σύστημα


http://www.youtube.com/watch?v=F-10i...layer_embedded



amico is offline   Απάντηση με παράθεση
Παλιά 12-07-10, 15:14   #9
antonis68
Top Member




 
Το avatar του χρήστη antonis68
 
Εγγραφή: 06-04-2007
Περιοχή: σπίτι μου
Μηνύματα: 4.235
Thanks: 2.610
Thanked 3.549 Times in 1.672 Posts
φίλτατε amico , το άρθρο που παρέθεσες είναι παλιό , το έχω διαβάσει τουλάχιστον προ μηνός .. Λέει σαφώς ενδιαφέροντα πράγματα , αλλά του διαφεύγει μια απολύτως βασική παράμετρος που ενυπάρχει στις απόψεις του Καζάκη , όσο και του Μποχώτη , που ανέφερα παραπάνω ... Ότι η έξοδος από το ευρώ και την ευρωζώνη θα συνοδευτεί από σειρά μέτρων σοσιαλιστικής κατεύθυνσης , ικανών να ανατάξουν τις βραχυπρόθεσμες πιέσεις ... Επιπλέον , του διαφεύγει το πιο καίριο : Η Αρνηση αναγνώρισης και πληρωμής του δημόσιου χρέους !!
antonis68 is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following User Says Thank You to antonis68 For This Useful Post:
Darmowaeunink (05-08-15)
Παλιά 13-07-10, 10:00   #10
gerasimos83
Top Member




 
Το avatar του χρήστη gerasimos83
 
Εγγραφή: 26-02-2007
Περιοχή: ευρωπη
Μηνύματα: 3.586
Thanks: 279
Thanked 1.234 Times in 784 Posts
Παράθεση:
αν η Ελλάδα φύγει αυτοβούλως από το ευρώ , αρνηθεί να πληρώσει τα χρέη της και προχωρήσει σε ουσιαστικά σοσιαλιστική πολιτική αναδιάρθρωση με εκτεταμένες εθνικοποιήσεις τραπεζών και στρατηγικών βιομηχανιών κι ακόμη δραστικό έλεγχο της κυκλοφορίας ( δηλ. της ασυδοσίας ) του κεφαλαίου εντός των ορίων της ....
αυτο ειναι ενα σχεδιο. ποιοι θα το εφαρμοσουν;
__________________
every man for himself και ουλοι για τα φραγκα
gerasimos83 is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following User Says Thank You to gerasimos83 For This Useful Post:
Darmowaeunink (05-08-15)
Παλιά 13-07-10, 10:08   #11
giannis1990
Advanced Member



 
Το avatar του χρήστη giannis1990
 
Εγγραφή: 23-06-2010
Περιοχή: Κρήτη
Μηνύματα: 252
Thanks: 48
Thanked 68 Times in 54 Posts
Παράθεση:
Αρχικό μήνυμα απο gerasimos83 Εμφάνιση μηνυμάτων
αυτο ειναι ενα σχεδιο. ποιοι θα το εφαρμοσουν;
καλά τώρα και εσύ δικέ μου σοβαρά το πήρες; λένε τώρα και καλά οι άνθρωποι.
από το σχέδιο μέχρι την εφαρμογή υπάρχει μια απόσταση όσο το 7% από το 51%... δηλαδή άπειρο.
__________________
-

Μιλάω παράξενα αδέρφια μην παρεξηγάτε το ρε και τα τοιαύτα, Έτσι λέω και τα φιλαράκια. :x
giannis1990 is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following 3 Users Say Thank You to giannis1990 For This Useful Post:
Albertclit (18-01-15), alovpojok (14-10-13), Darmowaeunink (05-08-15)
Παλιά 13-07-10, 10:11   #12
antonis68
Top Member




 
Το avatar του χρήστη antonis68
 
Εγγραφή: 06-04-2007
Περιοχή: σπίτι μου
Μηνύματα: 4.235
Thanks: 2.610
Thanked 3.549 Times in 1.672 Posts
αυτό είναι σχέδιο που η υλοποίησή του απαιτεί σαφώς ανάλογη βούληση από την πλειοψηφία του ελληνικού λαού . Βούληση η οποία θα επιβληθεί στην όποια κυβέρνηση και θα προβάλλει δυναμικά τις θέσεις της προς τα έξω ....

Όπως είπα κι αλλού , ο τελευταίος σωτήρας που υπήρξε ήταν ο Jesus ... O λαός οφείλει να συνειδητοποιήσει τη γνωστή ρήση " κανείς δεν θα περάσει για σένα το ποτάμι , από το οποίο πρέπει να διαβείς για να φτάσεις στην αντίπερα όχθη " ... και να πράξει ανάλογα ... Αν δεν το πράξει , πράγμα πολύ πιθανό για τα ελληνικά δεδομένα , η χρεοκοπία φυσικά θα έρθει , τις συνέπειες της όμως θα τις βιώσουν με τρόπο τραγικό τα ίδια τα λαικά στρώματα ... για δεκαετίες ...
antonis68 is offline   Απάντηση με παράθεση
The Following 2 Users Say Thank You to antonis68 For This Useful Post:
alovpojok (14-10-13), Bogdanxgg (27-04-18)
Παλιά 13-07-10, 16:50   #13
anetos
Advanced Member


 
Το avatar του χρήστη anetos
 
Εγγραφή: 09-07-2010
Περιοχή: Ελλάδα
Μηνύματα: 184
Thanks: 64
Thanked 36 Times in 27 Posts
Τα δημοσιεύματα #6 και #8 επιβεβαιώνουν πλήρως την άποψη μου στο #4 που από ένστικτο ίσως και και μετά από λογικό προβληματισμό διαμόρφωσα.
Στη διάθεση όποιου αμφιβάλει και βαριέται να διαβάζει ή το χρώμα των γυαλιών που φοράει τον εμποδίζει , να παραθέσω τα συγκεκριμένα τμήματα των άρθρων.
anetos is offline   Απάντηση με παράθεση
Απάντηση στο θέμα


Συνδεδεμένοι χρήστες που διαβάζουν αυτό το θέμα: 1 (0 μέλη και 1 επισκέπτες)
 
Members who have read this thread : 27
amico, anetos, antonis68, Bogdanxgg, Darmowaeunink, DomenikWat, dusan, evan84, gerasimos83, giannis1990, gtgp68, Karloshla, kazo, KYROS401, MarMar, matsouketes, paris4u, penthesileia, Petroula, phirl, rodo25, soukis, Stewartziz, vallon, Vendetta, Δημήτρης
Εργαλεία Θεμάτων
Τρόποι εμφάνισης

Δικαιώματα - Επιλογές
Δεν Μπορείτε να δημοσιεύσετε νέα θέματα
Δεν Μπορείτε να απαντήσετε
Δεν Μπορείτε να ανεβάσετε συνημμένα αρχεία
Δεν Μπορείτε να επεξεργαστείτε τα μηνύματα σας

vB code είναι σε λειτουργία
Τα Smilies είναι σε λειτουργία
Ο κώδικας [IMG] είναι σε λειτουργία
Ο κώδικας HTML είναι εκτός λειτουργίας
Forum Jump

Παρόμοια Θέματα
Θέμα Δημιουργός Forum Απαντήσεις Τελευταίο Μήνυμα
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ θα δώσουν τη ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΛΑΩΝ απέναντι στο ΔΝΤ. dioskouri Θέματα Εθνικού και Πολιτικού Περιεχόμενου 1 06-07-10 18:39
Το μεγάλο κόλπο του Παπανδρέου με το ΔΝΤ dioskouri Θέματα Εθνικού και Πολιτικού Περιεχόμενου 6 17-06-10 16:08
Το ΚΚΕ, η άρνηση του χρέους και ο ΣΥΡΙΖΑ antonis68 Γενικές Συζητήσεις 36 12-06-10 13:58
«Βγείτε απ' το ευρώ - ίσως είναι καλύτερη εναλλακτική λύση» antonis68 Γενικές Συζητήσεις 0 07-06-10 00:21
Φοβούνται να έρθουν για διακοπές! maestro Κοινωνικά Θέματα 0 02-06-10 01:57


Inout.gr is Poolandered
Forum engine powered by : vBulletin Version 3.6.8
Copyright ©2000 - 2018, Jelsoft Enterprises Ltd.
Όλες οι δημοσιεύσεις σε αυτές τις ιστοσελίδες εκφράζουν τις απόψεις και τη γνώμη των συντακτών τους και όχι των διαχειριστών ή συντονιστών της σελίδας(εκτός των δημοσιεύσεων των ιδίων) και ως εκ τούτου δεν είναι υπεύθυνοι για αυτές.
Η αναδημοσίευση άρθρων και δημοσιεύσεων που υπάρχουν στην σελίδα είναι ελεύθερη, αρκεί να αναφέρεται ως πηγή το InOut.gr - Η ελευθερία στην πληροφόρηση στο διαδίκτυο είναι ο πρωταρχικός μας στόχος.